Home / Kennisbank / Cybercrime: de dreigingen voor bedrijven uitgelegd

Cybercrime: de dreigingen voor bedrijven uitgelegd

Cybercrime uitgelegd voor organisaties: de vormen van phishing tot DDoS, wat u doet als het misgaat en welke basismaatregelen het meeste opleveren.

Cybercrime is criminaliteit waarbij computers, netwerken of andere ICT een rol spelen, als doelwit of als middel. Voor organisaties gaat het in de praktijk om een overzichtelijk aantal vormen: misleidende berichten, valse betaalverzoeken, aanvallen op systemen en misbruik van gegevens.

Die vormen lopen via een paar vaste routes. Denk aan een mailbox, een betaalproces, een systeem dat niet is bijgewerkt of een wachtwoord dat ergens anders is gelekt. Dat is goed nieuws, want juist op die routes zitten de maatregelen die het meeste opleveren.

Op deze pagina leest u wat cybercrime is en welke vormen u als organisatie tegenkomt. Ook leest u wat u doet als het toch misgaat, en waar u het beste begint. Bij de meeste onderwerpen staat een verwijzing naar een artikel dat er dieper op ingaat.

Wat is cybercrime precies?

De politie maakt onderscheid tussen twee soorten. Bij cybercrime in enge zin is ICT zowel het middel als het doelwit. Denk aan hacken, DDoS-aanvallen of het plaatsen van ransomware. Bij gedigitaliseerde criminaliteit gebruiken criminelen een computer of telefoon voor een bestaand misdrijf, zoals oplichting of bankhelpdeskfraude.

Voor uw aanpak is dat onderscheid nuttig. Tegen de eerste soort helpen vooral technische maatregelen, zoals updates, goed beveiligde accounts en back-ups. Bij de tweede soort loopt de aanval via een mens. Daar helpen vooral heldere afspraken en processen.

Twee soorten cybercrime volgens de politieCybercrime in enge zinICT is middel en doelwitInbreken in systemen en accountsMalware en ransomwareDDoS-aanvallen op websites en dienstenVooral te stoppen met techniekGedigitaliseerde criminaliteitICT is het middelPhishing en nepberichtenCEO-fraude en factuurfraudeIdentiteitsfraude en oplichtingVooral te stoppen met afspraken
Het onderscheid helpt bij het kiezen van maatregelen. Bij een echte aanval komen de twee soorten vaak samen.

In de praktijk lopen de twee soorten in elkaar over. Een phishing-mail levert inloggegevens op, en met die gegevens plaatst een crimineel later ransomware. Kijk bij uw maatregelen daarom naar het hele pad, van het eerste bericht tot de schade.

Vier families van cybercrime

Wat bedrijven tegenkomen, valt grofweg in vier families. Elke familie vraagt om een eigen aanpak, dus het helpt om ze uit elkaar te houden. De volgende vier secties lopen ze één voor één langs, met per vorm een verwijzing naar een verdiepend artikel.

Vier families van cybercrime voor bedrijvenMisleidingphishing-mailsspoofing van afzendersBetaalfraudeCEO- en factuurfraudedeepfakes van bekendenSysteemaanvallenmalware en ransomwareDDoS-aanvallenGegevensmisbruikgelekte inloggegevensidentiteitsfraudeElke familie vraagt om een eigen soort maatregel.
De families hangen samen. Een phishing-mail kan de opstap zijn naar betaalfraude, een systeemaanval of misbruik van gegevens.

Misleiding: phishing en spoofing

Bij phishing probeert een crimineel u met een nepbericht te laten klikken, inloggen of betalen. Het bericht lijkt te komen van een bekende afzender, zoals uw bank, een leverancier of Microsoft. Taalfouten zijn daarbij geen betrouwbaar signaal meer, omdat criminelen hun teksten door AI kunnen laten schrijven.

Hoe u zo’n bericht herkent en waar u een phishing-mail meldt, leest u in een apart artikel. Daar staan ook voorbeelden uit zakelijke mailboxen en de stappen voor als er al is geklikt.

Spoofing is de techniek die zulke berichten geloofwaardig maakt: het vervalsen van een afzender. Dat kan een e-mailadres zijn, een telefoonnummer of een website. Lees wat spoofing is. Daar staat ook hoe u met drie instellingen voor uw domeinnaam voorkomt dat criminelen namens u mailen: SPF, DKIM en DMARC.

Misleiding gebeurt ook aan de telefoon. Bij bankhelpdeskfraude belt een zogenaamde bankmedewerker. Bij helpdeskfraude doet de beller zich voor als medewerker van bijvoorbeeld Microsoft, en wil hij op afstand meekijken op uw computer. De regel is dezelfde als bij mail: hang op en neem zelf contact op, via een nummer dat u al kende.

Weet u waar u kwetsbaar bent? Bijna elke organisatie heeft een deel van de basis al op orde. De vraag is welk deel, en waar de gaten zitten.

Een gestructureerde beoordeling maakt dat zichtbaar. Bekijk het Security Assessment

Betaalfraude: CEO-fraude, factuurfraude en deepfakes

Bij CEO-fraude doet een crimineel zich voor als de directeur. Hij vraagt een medewerker om snel en in stilte geld over te maken. Bij factuurfraude lijkt een bekende leverancier een factuur te sturen, maar staat er een ander rekeningnummer op. Soms komt die mail zelfs uit de echte, gekaapte mailbox van de leverancier.

Het moment waarop het misgaat, is de betaalopdracht. Daar helpt één vaste regel het meest: bij een ongewoon verzoek of een nieuw rekeningnummer belt u terug via een nummer dat u al kende. Hoe dat werkt en wat u doet als er al is betaald, staat in CEO-fraude en factuurfraude herkennen.

Deepfakes maken dezelfde truc overtuigender. Met AI nagemaakte stemmen en video’s laten een betaalverzoek klinken alsof het echt van uw directeur komt. Toch werkt dezelfde verdediging, want die bouwt niet op herkennen maar op controleren via een ander kanaal. Zie deepfakes en AI-fraude.

Aanvallen op systemen: malware, ransomware en DDoS

Malware is software met kwade bedoelingen. Het is een verzamelnaam voor onder meer virussen, trojans, spyware en infostealers. Die laatste stelen inloggegevens. Malware komt binnen via bijlagen, links, kwetsbare software of gestolen wachtwoorden. De soorten en de bescherming in lagen staan in wat is malware.

Een bekende soort is ransomware. Die versleutelt uw bestanden, waarna criminelen losgeld vragen voor de sleutel. Uw belangrijkste bescherming is een back-up die buiten bereik van de aanvaller staat, en waarvan u het terugzetten hebt geoefend.

Een DDoS-aanval werkt anders. Daarbij wordt uw website of dienst overspoeld met verkeer, tot hij onbereikbaar is. Er wordt meestal niets gestolen. De schade zit in de uren dat klanten en medewerkers er niet bij kunnen. De soorten en de bescherming leest u in wat is een DDoS-aanval.

Misbruik van gegevens: datalekken en identiteitsfraude

Lekt een webshop of dienst die uw medewerkers gebruiken, dan liggen hun zakelijke e-mailadressen en wachtwoorden soms op straat. Gebruikt een medewerker hetzelfde wachtwoord op meer plekken, dan heeft een crimineel er zo een sleutel bij. Hoe u nagaat of uw gegevens in een lek zitten, staat in zijn uw gegevens gelekt. Daar leest u ook wat u doet bij een treffer.

Identiteitsfraude raakt bedrijven op twee manieren. Criminelen misbruiken uw bedrijfsgegevens, bijvoorbeeld voor bestellingen op naam van uw bedrijf of voor een nepwebshop. Of ze misbruiken de identiteit van een medewerker, bijvoorbeeld met een kopie van een identiteitsbewijs. De signalen en de meldroutes staan in identiteitsfraude bij bedrijven.

Bij beide vormen helpt hetzelfde principe. Hoe minder gegevens er onnodig rondslingeren, hoe minder er te misbruiken valt. Vraag dus alleen gegevens op die u echt nodig heeft, en bewaar kopieën van identiteitsbewijzen niet langer dan nodig.

De route via uw leveranciers

Niet elke aanval begint bij uw eigen organisatie. Soms loopt de route via een leverancier: een IT-beheerder met toegang op afstand, een softwarepakket met een kwetsbaarheid of de gekaapte mailbox van een vaste relatie. Voor een crimineel is dat een omweg die werkt, omdat u die leverancier vertrouwt.

Begin daarom met een overzicht van wie er toegang heeft tot uw systemen en gegevens. Spreek per leverancier af hoe die toegang is beveiligd, bijvoorbeeld met meerfactorauthenticatie. Leg ook vast hoe snel u hoort over een incident aan hun kant. Trek toegang in die niet meer nodig is.

Voor organisaties onder de Cyberbeveiligingswet is dit geen extraatje, want ketenbeveiliging is een van de onderwerpen van de zorgplicht. Reken op doorlooptijd: u bent afhankelijk van de antwoorden van anderen, dus begin er vroeg mee.

Wat u doet als het misgaat

Ook met goede maatregelen kan het misgaan. Dan helpt een vaste volgorde, zodat u in de eerste uren niets doet waar u later spijt van krijgt. De belangrijkste regel: zet systemen niet in paniek uit, maar koppel ze los van het netwerk. Zo stopt de verspreiding en blijven de sporen bewaard.

Vijf stappen na een cyberincident1Isolerenkoppel los, zet niet uit2Bewijs bewarenlogs, mails en berichten3Toegang intrekkenwachtwoorden en sessies4Meldenwaar dat verplicht is5Herstellenen lessen vastleggen
Wie eerst alles wist en herstelt, verliest de sporen die nodig zijn voor melding en aangifte.

Wie u belt, hangt af van uw situatie. Meestal zijn dat uw IT-beheerder, uw verzekeraar en eventueel een team dat incidenten onderzoekt en helpt herstellen. Leg die nummers vooraf vast, ook op papier, want uw eigen systemen zijn op dat moment misschien niet bruikbaar.

Een uitgewerkte aanpak per scenario legt u vast in een incident response plan. Wat u in de eerste uren concreet doet, staat stap voor stap in gehackt, wat nu.

Een plan werkt pas als de mensen die het uitvoeren het kennen. Met een cybercrisisoefening aan tafel ziet u waar het plan hapert, zonder dat er iets kapotgaat. Wie bepaalt of systemen offline gaan? Wie praat met klanten? Dat zijn vragen die u liever tijdens een oefening beantwoordt dan tijdens een incident.

Aangifte doen en melden

Van cybercrime kunt u als organisatie aangifte doen. Dat kan via 0900-8844 of op een politiebureau, en voor een aantal vormen ook online. Bij ransomware kunt u namens uw organisatie online aangifte doen met eHerkenning. Bewaar daarvoor zo veel mogelijk informatie, zoals berichten, betaalverzoeken en logbestanden.

Daarnaast kan er een meldplicht gelden. Zijn er persoonsgegevens gelekt, dan meldt u dat volgens de AVG binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Dat hoeft niet als het onwaarschijnlijk is dat het lek een risico vormt voor de mensen om wie het gaat.

Valt uw organisatie onder de Cyberbeveiligingswet (CBW), de Nederlandse invulling van NIS2, dan geldt ook een meldplicht voor significante incidenten. Die kent vaste termijnen. Hoe die meldplicht onder de CBW werkt, staat in de NIS2 meldplicht.

Gaat het om fraude, zoals een betaling aan een oplichter, bel dan eerst direct uw bank. Soms is een deel van het geld nog tegen te houden. Meld de fraude daarna bij de Fraudehelpdesk, die meldingen gebruikt om anderen te waarschuwen.

De basismaatregelen die het meeste opleveren

Het NCSC heeft vijf basisprincipes voor digitale weerbaarheid opgesteld. Ze gelden voor vrijwel elke organisatie. Kort gezegd: breng uw risico’s in kaart, bevorder veilig gedrag, bescherm uw systemen, beheer de toegang en bereid u voor op incidenten.

Vertaald naar de vier families van cybercrime komt dat neer op een handvol concrete maatregelen:

  • Meerfactorauthenticatie. Een tweede inlogstap op alle accounts die van buiten bereikbaar zijn. Een gestolen wachtwoord is dan niet genoeg.
  • Updates. Beveiligingsupdates snel installeren, zeker op systemen die aan internet hangen.
  • Back-ups. Buiten bereik van een aanvaller bewaren en het terugzetten oefenen.
  • E-mailbeveiliging. Uw domein beschermen met DMARC, zodat ontvangers mail weigeren die niet echt van u komt.
  • Een vaste betaalroute. Terugbellen bij ongewone verzoeken, en twee mensen die elke grote betaling goedkeuren.
  • Een meldroute. Medewerkers weten waar ze een verdacht bericht melden en worden bedankt als ze dat doen. Oefenen kan met een phishing-simulatie.

Geen van deze maatregelen is ingewikkeld. Ze vragen wel onderhoud, want een back-up waarvan het terugzetten nooit is geoefend, is een aanname. Neem ze daarom op in een vast jaarritme. Valt u onder de Cyberbeveiligingswet, dan sluiten ze direct aan op de zorgplicht.

Wat goede bescherming u oplevert

Beveiliging tegen cybercrime voelt soms als kostenpost, maar de opbrengst is concreet. U kunt doorwerken als er iets misgaat, omdat iedereen zijn rol kent en de back-ups werken. U hoeft niet te improviseren op het moment dat het spannend wordt.

Ook uw klanten merken het. In aanbestedingen en leveranciersbeoordelingen komen vragen over informatiebeveiliging inmiddels standaard langs. Wie dan kan laten zien welke maatregelen er zijn en hoe ze worden onderhouden, wint vertrouwen en tijd.

Voor kleinere organisaties hoeft dat geen groot project te zijn. Een praktische aanpak voor uw omvang leest u bij cybersecurity voor het MKB+.

Veelgestelde vragen over cybercrime

Wat is het verschil tussen cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit?

Bij cybercrime in enge zin is ICT zowel het middel als het doelwit, zoals bij hacken of een DDoS-aanval. Bij gedigitaliseerde criminaliteit is ICT alleen het middel voor een bestaand misdrijf, zoals oplichting. In het dagelijks taalgebruik heet allebei cybercrime.

Waar meld ik cybercrime?

Dat hangt af van wat er is gebeurd. Aangifte doet u bij de politie, via 0900-8844, op een politiebureau of voor sommige vormen online. Fraude meldt u bij uw bank en de Fraudehelpdesk, en een datalek met persoonsgegevens bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

Moet ik losgeld betalen bij ransomware?

De politie adviseert om bij voorkeur niet te betalen, omdat betalen geen garantie is dat u uw gegevens terugkrijgt. Heeft u toch betaald of overweegt u het, laat dat dan altijd weten aan de politie. Een goede, geoefende back-up voorkomt dat u voor deze keuze komt te staan.

Is mijn organisatie te klein om doelwit te zijn?

Nee. Veel aanvallen zijn niet op een bepaald bedrijf gericht, maar gaan naar grote aantallen adressen tegelijk. Ze treffen wie toevallig kwetsbaar is. Omvang beschermt dus niet, de basismaatregelen wel.

Hoe weet ik of mijn organisatie goed beschermd is?

Gebruik de vijf basisprincipes van het NCSC als meetlat en loop ze eerlijk langs. Waar u twijfelt, zit vaak het werk. Een onafhankelijke beoordeling laat zien welke gaten er echt zijn en in welke volgorde u ze het beste dicht.

Overzicht is de eerste maatregel

Cybercrime klinkt groot, maar het meeste valt terug te brengen tot vier families met elk een eigen aanpak. Wie weet welke routes bij de eigen organisatie openstaan, kan gericht kiezen in plaats van alles tegelijk te willen.

Een beoordeling van uw huidige maatregelen geeft dat overzicht, zie het Security Assessment. Voor de voorbereiding op een incident is er het incident response plan.

Plan een vrijblijvend gesprek

← Terug naar kennisbank

Meer weten of verder verdiepen?

Dit artikel is geschreven door René van der Horst, oprichter van Qensora en specialist in cybersecurity, compliance en IT met meer dan 30 jaar ervaring. Gedurende zijn carrière heeft René organisaties ondersteund bij uiteenlopende vraagstukken rondom informatiebeveiliging, risicomanagement, cloudomgevingen en digitale transformatie. Zijn kracht ligt in het verbinden van techniek, mens en bedrijfsvoering. Waar technische specialisten zich vaak richten op systemen en bestuurders vooral kijken naar risico\'s en continuïteit, weet René deze werelden samen te brengen. Zo ontstaan oplossingen die niet alleen technisch sterk zijn, maar ook aansluiten op de doelstellingen van de organisatie. In de praktijk betekent dit dat organisaties kunnen rekenen op een sparringpartner die complexe vraagstukken begrijpelijk maakt en tegelijkertijd zorgt voor concrete resultaten.

Neem contact op