Home / Kennisbank / Infrastructure as Code (IaC): uitleg, voordelen en risico’s

Infrastructure as Code (IaC): uitleg, voordelen en risico’s

Infrastructure as Code (IaC) legt uw IT-omgeving vast in code. Wat het oplevert, welke securityrisico's erbij horen en hoe u veilig begint.

Infrastructure as Code is het vastleggen van uw IT-infrastructuur in bestanden met code, in plaats van alles met de hand in te stellen via een beheerportaal. Servers, netwerken, opslag en beveiligingsinstellingen worden beschreven in tekst, en een tool bouwt de omgeving daar automatisch uit op. De gangbare afkorting is IaC.

Het verschil met handwerk is groot. Wie een omgeving met de hand inricht, klikt door tientallen schermen en onthoudt hopelijk wat hij deed. Met IaC staat elke instelling vastgelegd, met de geschiedenis erbij in versiebeheer.

Hieronder leest u hoe IaC werkt, wat het oplevert en waar de securityrisico’s zitten. Want een fout in code wordt net zo makkelijk herhaald als een goede instelling.

Hoe IaC werkt

Bij infrastructure as code schrijft u een definitiebestand. Daarin staat bijvoorbeeld: een virtueel netwerk met twee subnetten, een database die alleen vanuit dat netwerk bereikbaar is, en versleuteling aan. Een tool leest dat bestand en zorgt dat de omgeving er precies zo uitziet.

Volgens Microsoft levert hetzelfde IaC-model bij elke uitrol dezelfde omgeving op, net zoals dezelfde broncode steeds hetzelfde programma oplevert. Dat principe heet idempotentie. Een opdracht geeft altijd hetzelfde resultaat, ongeacht de beginsituatie.

Wilt u iets veranderen, dan past u de code aan en niet de omgeving zelf. De wijziging gaat door dezelfde controle als software: iemand bekijkt hem, een pijplijn test hem, en daarna wordt hij uitgerold. Daarom past IaC goed bij DevOps.

Declaratief of imperatief: twee manieren van IaC

Er zijn twee benaderingen. Declaratief beschrijft de gewenste eindtoestand: dit wil ik hebben. De tool bepaalt zelf welke stappen daarvoor nodig zijn. Imperatief beschrijft de stappen: doe eerst dit, dan dat.

Bekende declaratieve voorbeelden zijn Terraform, dat met meerdere cloudplatforms werkt, en Bicep en ARM-sjablonen voor Azure. Ansible zit ertussenin. U beschrijft taken in een vaste volgorde, maar elke taak beschrijft een gewenste toestand. Scripts in PowerShell of Bash zijn het meest imperatief.

Microsoft raadt aan om waar mogelijk declaratief te werken. Dat is vanuit security ook prettig. Het bestand laat in één oogopslag zien hoe de omgeving eruit hoort te zien, en dat is precies wat u wilt controleren.

Declaratieve en imperatieve IaC naast elkaarDeclaratiefwat u wilt hebbenBeschrijft de gewenste eindtoestandDe tool bepaalt de stappenGoed te controleren en te vergelijkenVoorbeelden: Terraform, Bicep, ARMImperatiefhoe u er komtBeschrijft de stappen in volgordeU bepaalt elke handeling zelfFlexibel, maar lastiger te overzienVoorbeelden: scripts in PowerShell of Bash
Declaratieve code leest als een bouwtekening. Dat maakt hem geschikt als bewijs van hoe een omgeving hoort te zijn.

Wat IaC oplevert

  • Herhaalbaar. Een test-, acceptatie- en productieomgeving zijn echt gelijk, omdat ze uit dezelfde code komen. Geen verrassingen meer door een instelling die alleen in productie anders stond.
  • Controleerbaar. Elke wijziging is zichtbaar in versiebeheer: wat er veranderde, door wie en wanneer.
  • Sneller herstel. Valt een omgeving weg, dan bouwt u hem opnieuw op uit de code. Voor uw data heeft u dan nog wel een back-up nodig.
  • Kennis vastgelegd. De inrichting zit niet meer alleen in het hoofd van die ene beheerder. Een nieuwe collega leest de code en weet hoe het zit.

Voor organisaties in Azure is IaC een concrete manier om security by design waar te maken. De goede instellingen staan vanaf de eerste regel in de code en worden bij elke uitrol opnieuw toegepast. Meer over een veilig ingerichte Azure-omgeving leest u op onze dienstpagina.

IaC is daarbij geen alles-of-niets-keuze. Ook een organisatie met een kleine cloudomgeving heeft er baat bij, zeker als er meer dan één persoon aan de instellingen werkt.

Liever even luisteren? In de QENSORA-podcast hoort u hoe wij naar compliance kijken, en wat de Cyberbeveiligingswet en de Cyber Resilience Act betekenen voor product- en softwareteams.

Luister de podcast

De securitykant van IaC: fouten vermenigvuldigen zich

Het grootste voordeel van IaC is ook het grootste risico. Een goede instelling wordt overal herhaald, maar een fout ook. Een opslagaccount dat per ongeluk openbaar staat, staat open in elke omgeving die u uit die code bouwt.

Daar komt bij dat IaC-code vaak wordt gekopieerd. Een voorbeeld van internet of uit een ander project is snel overgenomen, inclusief te ruime rechten of uitgeschakelde logging. Wat in een testopstelling handig was, belandt zo ongemerkt in productie.

Het antwoord is de code net zo serieus nemen als applicatiecode. Iemand anders kijkt mee voordat een wijziging wordt doorgevoerd, en een automatische scan controleert op bekende misconfiguraties. Zulke scanners zoeken bijvoorbeeld naar open poorten, ontbrekende versleuteling en rechten die breder zijn dan nodig.

Secrets, drift en policy as code

Drie onderwerpen verdienen bij IaC extra aandacht. Ze komen in bijna elke omgeving terug.

  • Secrets. Wachtwoorden, sleutels en tokens horen niet in de code. Ze belanden anders in versiebeheer, en daar blijven ze in de geschiedenis staan, ook als u ze later weghaalt. Gebruik een kluis, zoals Azure Key Vault, en laat de code alleen naar het geheim verwijzen.
  • Drift. Drift ontstaat als iemand de omgeving toch met de hand aanpast, bijvoorbeeld tijdens een storing. Vanaf dat moment klopt de code niet meer met de werkelijkheid. Spreek af dat handmatige wijzigingen achteraf in de code komen, en laat de tool regelmatig controleren op verschillen.
  • Policy as code. Hierbij legt u uw beveiligingsregels zelf vast in code. Bijvoorbeeld: geen opslag zonder versleuteling, en geen virtuele machine met een openbaar IP-adres zonder goedkeuring. Het platform weigert dan elke wijziging die daar niet aan voldoet. Azure Policy is daar een voorbeeld van.

Policy as code is de vangrail onder alles. Ook als iemand een fout maakt in de IaC-code of toch met de hand iets wijzigt, houdt het platform de afgesproken grenzen vast.

IaC en aantoonbaarheid voor ISO 27001

Voor organisaties met ISO 27001 of met eisen uit de Cyberbeveiligingswet (de Nederlandse invulling van NIS2) is IaC een prettig hulpmiddel. De norm vraagt onder meer om beheerst wijzigingsbeheer en om vastgelegde configuraties. Met IaC heeft u beide in één keer.

Een auditor die vraagt hoe een wijziging tot stand kwam, krijgt een volledig spoor. Het verzoek, de codewijziging, de beoordeling door een collega, de geslaagde tests en het moment van uitrollen. Dat overtuigt meer dan een wijzigingsformulier dat achteraf is ingevuld. Welke beheersmaatregelen erbij horen, staat in Annex A van ISO 27001.

Wel een kanttekening: IaC dekt de infrastructuur, niet alles. U heeft nog steeds een overzicht nodig van wat er draait, wie de eigenaar is en hoe systemen samenhangen. Dat is het terrein van de CMDB.

Zo begint u met IaC

U hoeft niet uw hele omgeving in één keer om te zetten. Begin met iets nieuws, zodat u niet tegelijk hoeft uit te zoeken hoe het bestaande ooit is ingericht.

Zo begint u met Infrastructure as Code1Kies één omgevingBij voorkeur iets nieuws2VersiebeheerAlle code op één plek3Review en scanVier ogen en een scanner4PijplijnAlleen via de pijplijn5Drift bewakenHandwerk terug in code
Een kleine, nieuwe omgeving is het veiligste oefenterrein. Daarna volgt de bestaande infrastructuur stap voor stap.

Leg daarna afspraken vast. Niemand wijzigt productie met de hand, behalve bij een noodgeval, en elke noodwijziging komt binnen een vaste termijn terug in de code. Beperk ook wie de pijplijn mag aanpassen, want wie de pijplijn beheert, beheert de omgeving.

Bestaande omgevingen kunt u later importeren. De meeste tools kunnen een bestaande inrichting inlezen en omzetten naar code. Gebruik dat moment meteen om te controleren of alles wat er staat nog nodig is.

Veelgemaakte fouten bij IaC

  • Half overstappen. Een deel in code, een deel met de hand, zonder afspraak wat waar hoort. Dan vertrouwt niemand de code meer, en valt u terug op handwerk.
  • Statebestanden onbeschermd. Terraform houdt de toestand van uw omgeving bij in een statebestand, en daar kunnen gevoelige gegevens in staan. Bewaar dat bestand versleuteld en met beperkte toegang.
  • Geen review. Code die niemand anders leest, is handwerk met extra stappen.
  • Alles in één groot bestand. Deel de code op in herbruikbare modules. Dan staat een goede standaard op één plek en gebruikt u die overal.

Veelgestelde vragen over IaC

Wat is het verschil tussen IaC en configuratiebeheer?

Met infrastructure as code zet u de infrastructuur zelf neer: netwerken, servers en opslag. Configuratiebeheer richt zich op wat er op die servers gebeurt, zoals software en instellingen. Tools als Terraform zitten vooral aan de eerste kant, Ansible vaker aan de tweede, en in de praktijk gebruiken teams ze naast elkaar.

Is IaC alleen voor grote organisaties?

Nee. Ook met een kleine cloudomgeving levert het herhaalbaarheid en een vastgelegde inrichting op. Juist bij weinig beheerders voorkomt het dat alle kennis in één hoofd zit.

Welke IaC-tool moet ik kiezen?

Dat hangt af van uw platform. Werkt u alleen in Azure, dan liggen Bicep of ARM-sjablonen voor de hand. Gebruikt u meerdere clouds, dan kiezen veel teams voor Terraform. Belangrijker dan de tool is dat u review en scans inricht.

Maakt IaC mijn omgeving automatisch veiliger?

Niet vanzelf. IaC maakt uw omgeving voorspelbaar en controleerbaar, en dat is een goede basis. Of het veiliger wordt, hangt af van wat er in de code staat en of iemand die controleert.

Kan ik ook Microsoft 365 met IaC beheren?

Voor een deel. Er bestaan hulpmiddelen om instellingen van Microsoft 365 als code vast te leggen en te vergelijken met de werkelijkheid. Voor veel organisaties is een vastgelegde basisinrichting met periodieke controle een goede eerste stap.

Code maakt fouten zichtbaar, als iemand meekijkt

IaC maakt uw infrastructuur herhaalbaar en controleerbaar. De winst voor security komt pas als u de code beoordeelt, scant en beschermt zoals u dat met software doet.

Meer over cloud en beheer leest u in IT security en cloud. Voor een veilige inrichting in Azure: Azure Cloud.

Plan een vrijblijvend gesprek

← Terug naar kennisbank

Meer weten of verder verdiepen?

Dit artikel is geschreven door René van der Horst, oprichter van Qensora en specialist in cybersecurity, compliance en IT met meer dan 30 jaar ervaring. Gedurende zijn carrière heeft René organisaties ondersteund bij uiteenlopende vraagstukken rondom informatiebeveiliging, risicomanagement, cloudomgevingen en digitale transformatie. Zijn kracht ligt in het verbinden van techniek, mens en bedrijfsvoering. Waar technische specialisten zich vaak richten op systemen en bestuurders vooral kijken naar risico\'s en continuïteit, weet René deze werelden samen te brengen. Zo ontstaan oplossingen die niet alleen technisch sterk zijn, maar ook aansluiten op de doelstellingen van de organisatie. In de praktijk betekent dit dat organisaties kunnen rekenen op een sparringpartner die complexe vraagstukken begrijpelijk maakt en tegelijkertijd zorgt voor concrete resultaten.

Neem contact op