QENSORA is graag uw sparringspartner. Wij kijken vrijblijvend mee: waar u staat, wat er echt nodig is en wat kan wachten.
Een CMDB, voluit configuration management database, is een overzicht van alle onderdelen van uw IT-omgeving en hoe die met elkaar samenhangen. Servers, laptops, applicaties, licenties, clouddiensten en koppelingen staan erin. Per onderdeel ziet u wie de eigenaar is en waar het van afhangt.
IT asset management is het verwante vak dat de levenscyclus van die middelen bijhoudt, van aanschaf tot afvoer. Samen geven ze antwoord op een vraag die eenvoudig klinkt en toch vaak lastig blijkt: wat heeft u eigenlijk?
Dat antwoord is de eerste stap van elke beveiliging, want u kunt niet beschermen wat u niet kent. Hieronder leest u wat er in een CMDB thuishoort, hoe die verschilt van een assetregister en hoe u begint zonder te verdrinken in details. Wilt u uw infrastructuur meteen op orde brengen, kijk dan bij IT-infrastructuur.
Wat is een configuratie-item?
De bouwsteen van een CMDB is het configuratie-item, kortweg CI. Dat is elk onderdeel dat u moet beheren om een IT-dienst te kunnen leveren. Een server is een CI, maar ook een applicatie, een database, een netwerkswitch, een clouddienst of een contract met een leverancier.
Per CI legt u een aantal kenmerken vast. Welk type het is, welke versie, waar het staat, wie de eigenaar is en welke status het heeft: in gebruik, in voorraad of afgevoerd.
De kunst is kiezen wat u als CI opneemt. Elke muis en elke netwerkkabel registreren levert vooral werk op. De vuistregel: neem op wat u nodig heeft om incidenten op te lossen, wijzigingen af te wegen en risico’s te beoordelen.
Assetregister of CMDB: wat is het verschil?
Een assetregister en een CMDB worden vaak door elkaar gehaald. Ze overlappen, maar ze dienen een ander doel.
Het assetregister kijkt naar de financiële en contractuele kant. Wat heeft u gekocht, wat kostte het, wanneer loopt de garantie of het leasecontract af, en wanneer moet het worden vervangen? Dat is het terrein van IT asset management.
De CMDB kijkt naar de technische werking. Hoe hangen systemen samen, welke dienst stopt als deze server uitvalt, en welke wijzigingen zijn er de afgelopen maand op gedaan? Een laptop staat meestal in beide. Een contract staat alleen in het assetregister, een koppeling tussen twee applicaties alleen in de CMDB.
Voor een kleinere organisatie kan het één overzicht zijn, zolang beide vragen worden beantwoord. Het gaat om de functie, niet om de naam van de tool.
Relaties: waarom een CMDB meer is dan een lijst
Een lijst met systemen is nuttig, maar pas met relaties wordt hij echt waardevol. Stel dat er een kwetsbaarheid bekend wordt in een bepaalde versie van een webserver. Met een goede CMDB ziet u binnen minuten op welke servers die draait. U ziet ook welke applicaties erop leunen en welke afdelingen er last van krijgen als u hem uitzet voor een update.
Hetzelfde geldt bij wijzigingen. Wie een firewallregel wil aanpassen, wil weten welke koppelingen erdoorheen lopen. En bij een storing helpt het om te zien welke onderdelen gemeenschappelijk zijn aan alle systemen die tegelijk uitvallen.
Daarom hoort de CMDB bij IT-servicemanagement. Incidentbeheer, probleembeheer en wijzigingsbeheer leunen allemaal op dat overzicht. Meer daarover in wat is ITSM.
Weet u wat er in uw omgeving draait? Bij veel organisaties staat het overzicht verspreid over spreadsheets, het hoofd van een beheerder en de facturen van leveranciers. Dat is begrijpelijk, en een prima startpunt.
Een assessment laat zien waar u staat. Bekijk het Security Assessment
U kunt niet beschermen wat u niet kent
Dit is de reden dat inventarisatie bovenaan veel securityraamwerken staat. Het Center for Internet Security zet het actief beheren van alle bedrijfsmiddelen op de eerste plek van de CIS Controls. Dat geldt voor laptops en servers, maar ook voor netwerkapparatuur en cloudomgevingen.
In de praktijk ziet u het effect bij elk incident. Een vergeten testserver zonder updates, een oud account van een leverancier, een clouddienst die een afdeling zelf heeft afgesloten. Het zijn precies de dingen die niemand beheert, omdat niemand weet dat ze er zijn.
Een actueel overzicht maakt de rest van uw beveiliging mogelijk. Updates uitrollen kan pas als u weet waar. Toegang intrekken kan pas als u weet tot welke systemen iemand toegang had. En een risicoanalyse zonder inventaris is een gok.
Vergeet daarbij de cloud niet. SaaS-diensten die met een creditcard zijn afgesloten, verschijnen nergens in de traditionele inventaris. Ze bevatten wel vaak bedrijfsgegevens.
De CMDB, ISO 27001 en de Cyberbeveiligingswet
ISO 27001 vraagt expliciet om een inventaris. Beheersmaatregel 5.9 in bijlage A van de huidige versie vraagt om een inventaris van informatie en andere bijbehorende bedrijfsmiddelen, inclusief de eigenaren. Die inventaris moet worden opgesteld en bijgehouden. Zie Annex A van ISO 27001.
Let op die eigenaar. De norm wil dat iemand verantwoordelijk is voor elk bedrijfsmiddel, en dat is een persoon of functie, niet “de IT-afdeling”. De eigenaar beslist mee over wie toegang krijgt en weegt de risico’s af.
De Cyberbeveiligingswet (CBW), de Nederlandse invulling van NIS2, noemt het beheer van bedrijfsmiddelen als onderdeel van de zorgplicht. Een CMDB is daarvoor geen verplichting, maar wel een van de meest praktische manieren om het aan te tonen. Zie de NIS2 zorgplicht.
Bij een audit gaat het niet om de perfecte database. Het gaat erom dat het overzicht bestaat, actueel is, en dat u het gebruikt bij wijzigingen en risicobeoordelingen.
Zo begint u pragmatisch met een CMDB
Een CMDB opbouwen kan een eindeloos project worden. Een paar keuzes houden het behapbaar.
Begin bij uw belangrijkste diensten, niet bij de hardware. Welke vijf diensten mogen niet uitvallen? Werk per dienst uit welke onderdelen daaronder liggen. Dan heeft u snel een overzicht dat bij een incident echt helpt.
Gebruik automatische bronnen waar het kan. Apparaatbeheer zoals Microsoft Intune weet welke laptops er zijn. Entra ID weet welke accounts en apps er zijn, en cloudportalen tonen wat er draait. Handmatig invoeren veroudert sneller dan u denkt.
Wie zijn infrastructuur in code beheert, heeft een groot deel al vastgelegd. De code beschrijft wat er hoort te staan. Zie Infrastructure as Code uitgelegd.
Een spreadsheet is als begin overigens prima. Veel ITSM-pakketten hebben een CMDB-module, maar die heeft pas zin als de afspraken over bijhouden staan.
Valkuilen: een CMDB die veroudert
De grootste vijand van een CMDB is verouderde data. Een overzicht dat voor de helft klopt, is soms gevaarlijker dan geen overzicht, omdat mensen erop vertrouwen.
- Geen koppeling met wijzigingsbeheer. Leidt een wijziging niet automatisch tot een aanpassing in de CMDB, dan loopt het overzicht binnen een paar maanden achter.
- Te veel detail. Elk kenmerk dat u vastlegt, moet ook worden bijgehouden. Leg alleen vast wat u gebruikt.
- Geen eigenaar van de CMDB zelf. Iemand moet bewaken dat de kwaliteit op peil blijft, met een vaste controle per kwartaal.
- De cloud vergeten. Clouddiensten en SaaS-abonnementen horen er net zo goed in als servers in een serverruimte.
- Afvoer niet registreren. Een ingeleverde laptop die nog als actief staat, of een uitgezette server die nog in de back-up zit, vervuilt het beeld.
Plan daarom elk kwartaal een korte steekproef. Vergelijk tien willekeurige onderdelen met de werkelijkheid. Klopt het, dan werkt het proces. Klopt het niet, zoek dan uit waarom de wijziging niet is doorgekomen.
Veelgestelde vragen over de CMDB
Wat is het verschil tussen een CMDB en IT asset management?
IT asset management volgt de financiële en contractuele kant van uw middelen, van aanschaf tot afvoer. Een CMDB legt vast hoe onderdelen technisch samenhangen en welke diensten ze leveren. Veel items staan in beide, met een ander doel.
Heeft een kleine organisatie een CMDB nodig?
Een uitgebreide database meestal niet, een actueel overzicht wel. Voor een kleine organisatie volstaat vaak een goed bijgehouden lijst met systemen, eigenaren en de belangrijkste afhankelijkheden. Het gaat om de functie, niet om de tool.
Welke tool gebruik ik voor een CMDB?
Veel ITSM-pakketten hebben een CMDB ingebouwd, en dat is handig omdat incidenten en wijzigingen dan direct aan onderdelen hangen. Begint u klein, dan is een spreadsheet een prima eerste stap. Belangrijker dan de tool is hoe u het bijhoudt.
Is een CMDB verplicht voor ISO 27001?
De norm schrijft geen CMDB voor, wel een inventaris van informatie en bijbehorende bedrijfsmiddelen met eigenaren. Hoe u dat inricht, kiest u zelf. Een CMDB is een praktische manier, zeker als u ook incidenten en wijzigingen erop wilt laten aansluiten.
Hoe houd ik de CMDB actueel?
Door hem te koppelen aan wijzigingsbeheer en aan automatische bronnen zoals apparaatbeheer en uw cloudportalen. Wijs een eigenaar aan die de kwaliteit bewaakt, en doe elk kwartaal een korte steekproef.
Het overzicht is het begin van alles
Een actuele CMDB maakt incidenten korter, wijzigingen veiliger en audits eenvoudiger. Begin bij de diensten die ertoe doen, koppel automatische bronnen en houd het bij via wijzigingsbeheer.
Meer over de samenhang met cloud en beheer leest u in IT security en cloud. Voor het op orde brengen van uw infrastructuur: IT-infrastructuur.