QENSORA is graag uw sparringspartner. Wij kijken vrijblijvend mee: waar u staat, wat er echt nodig is en wat kan wachten.
OSINT staat voor open source intelligence: informatie die u verzamelt en analyseert uit openbare bronnen. Denk aan websites, sociale media, nieuwsberichten, vacatureteksten en openbare registers. Open source betekent hier niet open software, maar vrij toegankelijke bronnen.
Journalisten, onderzoekers en securityteams gebruiken OSINT al jaren. Aanvallers ook. Zij verzamelen namen, functies en details om een phishingmail of telefoontje geloofwaardig te maken. Wat is OSINT dus voor uw organisatie? Vooral een spiegel: het laat zien wat een buitenstaander over u kan weten.
In dit artikel leest u welke bronnen er zijn, hoe aanvallers ze gebruiken, welke soorten tools er bestaan en hoe u uw eigen digitale voetafdruk kleiner maakt. Het is bedoeld om uw organisatie te beschermen, niet om personen na te trekken. Het hoort bij security awareness, de menselijke kant van beveiliging.
Welke openbare bronnen er zijn
Uw organisatie laat op veel plekken sporen achter, meestal bewust en met een goede reden. Een website moet vertellen wie u bent, een vacature moet uitleggen wat iemand gaat doen. Dat maakt die informatie nog niet onschuldig in handen van iemand met andere bedoelingen.
- De organisatie. Website, persberichten, jaarverslagen en het Handelsregister. Samen vertellen ze wie de bestuurders zijn, met welke leveranciers u werkt en waar uw vestigingen zitten.
- Vacatures. Een vacature voor een systeembeheerder noemt vaak precies welke software, cloudomgeving en firewall u gebruikt. Handig voor sollicitanten, en net zo handig voor een aanvaller.
- De mensen. LinkedIn laat zien wie waar werkt, wie net nieuw is en wie de financiën doet. Een foto van een teamuitje toont soms een toegangspas, een whiteboard of een scherm.
- De techniek. Domeinnamen, DNS-gegevens en metadata in gepubliceerde documenten. Een pdf op uw website bevat soms de naam van de opsteller en de gebruikte software.
- Gelekte gegevens. E-mailadressen en wachtwoorden die bij een datalek elders zijn buitgemaakt en online worden gedeeld.
Hoe aanvallers OSINT gebruiken
Aanvallers gebruiken OSINT in de voorbereiding. Hoe meer ze weten, hoe overtuigender hun verhaal. Een mail die de naam van uw echte leverancier noemt en verwijst naar een project uit het nieuws, wekt meer vertrouwen dan een algemene nepmail.
Een herkenbaar voorbeeld. Een nieuwe medewerker meldt op LinkedIn trots dat hij begonnen is bij de financiële afdeling. Een week later krijgt hij een mail van “de directeur”, met de juiste naam en handtekening, en een dringend betaalverzoek. De nieuwe collega kent de procedures nog niet en wil graag laten zien dat hij snel schakelt.
Dat is social engineering op basis van openbare informatie. Hoe die trucs werken en hoe u ze herkent, leest u in wat is social engineering.
Er is ook een technische kant. Openbare gegevens over uw domeinnamen en systemen helpen een aanvaller bepalen waar hij kan proberen binnen te komen. Een vergeten testomgeving of een oude inlogpagina valt daarbij snel op. Daarom hoort OSINT bij elke serieuze beoordeling van uw beveiliging.
OSINT als spiegel voor uw organisatie
Dezelfde methode kunt u zelf gebruiken, met een ander doel. Kijk eens door de ogen van een buitenstaander: wat zou iemand binnen een uur over uw organisatie kunnen vinden?
Zo’n eigen onderzoek levert vaak verrassingen op. Een oude testomgeving die nog online staat. Een organogram met directe telefoonnummers. Een vacature die precies vertelt welke beveiligingssoftware u gebruikt. Een gedeelde map die openbaar staat. Niets daarvan is een ramp, en het meeste is eenvoudig op te lossen zodra u het weet.
Begin bij de organisatie en de techniek, niet bij individuele medewerkers. Het doel is uw eigen voetafdruk begrijpen, niet in kaart brengen wat collega’s privé delen. Die grens houdt het onderzoek zuiver en voorkomt dat medewerkers zich bekeken voelen.
Weet u hoe uw organisatie ervoor staat? Wat er openbaar over u te vinden is, is één kant van het verhaal. Een frisse blik op uw hele beveiliging laat zien waar de grootste winst zit.
Een Security Assessment geeft u dat totaalbeeld. Bekijk het Security Assessment
OSINT tools in vijf categorieën
Er bestaan honderden OSINT tools, maar ze vallen in een paar categorieën. Voor een eerste spiegel heeft u er maar een paar nodig.
- Zoekmachines en zoekoperators. Met operators zoals site: en filetype: zoekt u gericht binnen uw eigen domein, bijvoorbeeld naar alle pdf’s op uw website. Dit is het eenvoudigste en vaak het meest leerzame startpunt.
- Domein- en DNS-gegevens. Een WHOIS-opzoeking toont de registratiegegevens van een domeinnaam, voor zover die openbaar zijn. DNS-gegevens laten zien welke subdomeinen en maildiensten bij uw domein horen.
- Lekdatabases. Diensten zoals Have I Been Pwned laten zien of een e-mailadres in een bekend datalek voorkomt. Voor een heel domein moet u eerst aantonen dat het domein van u is. Hoe u zo’n check uitvoert, staat in zijn uw gegevens gelekt.
- Metadata-viewers. Tools die laten zien welke verborgen informatie in documenten en foto’s zit, zoals de naam van de maker, de software of de locatie.
- Verzamelsites. Overzichten die tools per onderwerp ordenen. Handig om te verkennen, maar kies bewust wat u werkelijk gebruikt.
Richt u op tools die iets zeggen over uw eigen domeinen, systemen en publicaties. Tools die profielen van personen samenstellen, heeft u voor deze spiegel niet nodig. Ze roepen bovendien al snel vragen op over privacy.
Ethiek en de AVG
Openbaar betekent niet vrij te gebruiken. Ook persoonsgegevens die iemand zelf online heeft gezet, vallen onder de AVG. Wie ze verzamelt, ordent of bewaart, verwerkt persoonsgegevens en heeft daar een grondslag en een duidelijk doel voor nodig.
Voor een eigen OSINT-onderzoek betekent dat: beperk u tot wat u nodig heeft. Kijk naar wat er over de organisatie zichtbaar is, leg geen dossiers aan over medewerkers en bewaar resultaten niet langer dan nodig. Informeer medewerkers vooraf als het onderzoek ook naar hun openbare profielen kijkt.
Twijfelt u over de grens, betrek dan uw privacyfunctionaris. Meer over privacy binnen uw organisatie leest u bij AVG en privacy.
Uw digitale voetafdruk verkleinen
Wat u vindt, kunt u meestal eenvoudig kleiner maken. Een vaste ronde in vijf stappen houdt het overzichtelijk.
Bij het opruimen en afspreken komen meestal dezelfde onderwerpen terug.
- Vacatureteksten. Beschrijf het soort omgeving, niet de exacte producten en versies.
- Documenten. Verwijder metadata voordat u een document op de website zet.
- Oude systemen. Haal testomgevingen, vergeten subdomeinen en oude inlogpagina’s offline.
- Contactgegevens. Gebruik op de website algemene adressen per afdeling in plaats van persoonlijke adressen en directe nummers.
- Registers. Een eenmanszaak kan het bezoekadres in het Handelsregister laten afschermen, mits er een postadres in staat. Dat staat op de uitlegpagina van KVK.
Medewerkers bewust maken van wat ze delen
Mensen delen graag over hun werk, en dat mag. Het doel is niet dat iedereen van LinkedIn verdwijnt. Het doel is dat ze weten wat een aanvaller met bepaalde details kan.
Geef een paar heldere voorbeelden. Geen foto’s van schermen, toegangspassen of whiteboards. Geen details over interne systemen of procedures. En wees alert op berichten van onbekenden die net iets te veel weten over uw werk.
Dat geldt extra voor wie gevoelige taken heeft, zoals betalingen of beheerrechten, want zij zijn het eerste doelwit. Ook thuis lekt er soms meer dan bedoeld, bijvoorbeeld via een apparaat dat het hele gezin gebruikt. Afspraken daarover staan in veilig thuiswerken en BYOD.
Veelgestelde vragen over OSINT
Wat betekent OSINT?
OSINT staat voor open source intelligence. Het is informatie die wordt verzameld en geanalyseerd uit openbare bronnen, zoals websites, sociale media, nieuwsberichten en registers. Het woord open source verwijst naar vrij toegankelijke bronnen, niet naar software.
Is OSINT legaal?
Openbare informatie raadplegen is op zich toegestaan. Zodra u persoonsgegevens gaat verzamelen, ordenen of bewaren, geldt de AVG en heeft u een grondslag en een duidelijk doel nodig. Informatie gebruiken om iemand te misleiden of lastig te vallen, is nooit in orde.
Welke OSINT tools zijn er?
Ze vallen in een paar categorieën: zoekmachines met zoekoperators, tools voor domein- en DNS-gegevens, lekdatabases, metadata-viewers en verzamelsites die tools ordenen. Voor een eerste beeld van uw eigen organisatie volstaan een zoekmachine en een lekcheck.
Wat is het verschil tussen OSINT en hacken?
OSINT gebruikt alleen informatie die openbaar is. Er wordt nergens ingebroken en er worden geen beveiligingen omzeild. Hacken gaat juist over het binnendringen van systemen waar u geen toegang toe heeft.
Hoe vaak moet ik mijn digitale voetafdruk controleren?
Eens per jaar is een goed ritme voor de meeste organisaties. Doe het daarnaast na grote veranderingen, zoals een nieuwe website, een overname of een nieuwe cloudomgeving. Dan ziet u op tijd wat er onbedoeld zichtbaar is geworden.
Wat u zelf vindt, vindt een ander ook
OSINT laat zien wat er openbaar over uw organisatie te vinden is. Wie die spiegel eens per jaar voorhoudt en het overbodige opruimt, maakt het een aanvaller merkbaar lastiger om een geloofwaardig verhaal te bouwen.
Meer over de menselijke kant van beveiliging leest u in wat is security awareness. Voor een totaalbeeld van uw beveiliging: het Security Assessment.