Home / Kennisbank / Conditional access: slimme toegangsregels in Microsoft 365

Conditional access: slimme toegangsregels in Microsoft 365

Conditional access bepaalt per aanmelding of iemand binnenkomt. Welke basisregels passen, waarom u met rapportagemodus begint en welke valkuilen er zijn.

Conditional access is de functie in Microsoft Entra ID die bij elke aanmelding beslist of iemand binnenkomt, en onder welke voorwaarden. Het werkt met als-dan-regels: als een medewerker vanaf een onbekend apparaat bij de mail wil, dan moet hij eerst een tweede factor geven. In het Nederlands heet het voorwaardelijke toegang.

Een wachtwoord zegt alleen dat iemand het wachtwoord kent. Met conditional access kijkt u ook naar de omstandigheden: welk apparaat, welke locatie, welke app en hoe verdacht de aanmelding is. Zo houdt u een gestolen wachtwoord buiten de deur, terwijl collega’s gewoon doorwerken.

Op deze pagina leest u hoe een regel is opgebouwd en welke basisregels bij vrijwel elke organisatie passen. Ook leest u waarom u altijd met rapportagemodus begint en hoe u voorkomt dat u uzelf buitensluit. Het is een vast onderdeel van Microsoft 365-beveiliging.

Hoe een conditional access-regel werkt

Volgens Microsoft verzamelt conditional access signalen, neemt het een beslissing en dwingt het die af. De beslissing valt nadat iemand het wachtwoord of een andere eerste factor heeft gegeven.

Een regel heeft drie delen. Voor wie geldt hij en voor welke apps. Onder welke voorwaarden. En wat er dan gebeurt: toegang blokkeren, of toegang geven als er aan een eis is voldaan. Zo’n eis kan MFA zijn, een sterke inlogmethode of een apparaat dat Intune als compliant heeft gemarkeerd.

Zo beslist een conditional access-regel1SignalenWie, waar, welk apparaat2VoorwaardenPast dit bij de regel3BeslissingBlokkeren of eis stellen4ToegangPas na de eis binnen
Meerdere regels kunnen tegelijk gelden. Een aanmelding moet dan aan alle toepasselijke eisen voldoen.

Belangrijk om te weten: als er meerdere regels op een aanmelding van toepassing zijn, gelden ze allemaal. Een blokkade wint altijd. Dat maakt het ontwerp overzichtelijk, maar ook gevoelig voor een te ruim geformuleerde blokkeerregel.

De signalen waar een regel naar kijkt

Conditional access kan veel signalen meenemen. Voor de meeste organisaties zijn er vijf die ertoe doen.

  • Gebruiker of groep. Voor wie geldt de regel? Beheerders verdienen strengere eisen dan andere medewerkers, gasten soms ook.
  • Apparaat. Is het een beheerd apparaat dat aan uw beleid voldoet? Dat gegeven komt uit Microsoft Intune.
  • Locatie. Uit welk land of van welk IP-adres komt de aanmelding? U kunt landen toestaan of blokkeren.
  • Applicatie. Gaat het om de mail, om het beheerportaal of om een HR-systeem? Gevoelige apps kunnen zwaardere eisen krijgen.
  • Risico. Lijkt de aanmelding verdacht, bijvoorbeeld door een onmogelijke reis of een gelekt wachtwoord? Risicogebaseerde regels vragen Entra ID P2.

U hoeft ze niet allemaal te gebruiken. Een paar goed gekozen regels leveren meer op dan twintig regels die niemand meer kan overzien.

Vijf basisregels die bij vrijwel elke organisatie passen

Microsoft biedt sjablonen, maar de basis is in de meeste omgevingen hetzelfde. Deze vijf vormen een goed vertrekpunt.

  • MFA voor iedereen. Elke medewerker geeft bij aanmelden een tweede factor. Dit is de regel met het meeste effect.
  • Beheerders extra streng. Accounts met beheerdersrollen gebruiken altijd MFA, liefst een phishingbestendige methode zoals een passkey of beveiligingssleutel.
  • Verouderde authenticatie blokkeren. Oude protocollen zoals POP en IMAP ondersteunen geen MFA. Wie ze openlaat, laat een achterdeur open naast de voordeur met slot.
  • Alleen beheerde apparaten voor gevoelige data. Voor bijvoorbeeld de financiële administratie of het cliëntdossier eist u een compliant apparaat.
  • Landen blokkeren. Werkt uw organisatie alleen in Nederland en een paar buurlanden, dan blokkeert u aanmeldingen van elders. Houd wel een route open voor medewerkers op reis.

Een regel met een blokkade is alleen zo sterk als zijn uitzonderingen. Dat is meteen de reden voor de volgende twee secties.

Weet u welke regels er nu actief zijn? In veel omgevingen staan regels die ooit voor een test zijn gemaakt, met uitzonderingen die niemand meer kan verklaren. Een frisse blik laat snel zien waar de gaten zitten.

Zo brengen wij de beveiliging van uw cloudomgeving in kaart. Bekijk het Cloud Security Assessment

Eerst rapportagemodus, dan pas afdwingen

Elke nieuwe conditional access-regel kunt u eerst in rapportagemodus zetten (report-only). De regel wordt dan bij elke aanmelding beoordeeld, maar niet uitgevoerd. In de aanmeldlogboeken ziet u wat er zou zijn gebeurd.

Laat een regel zo minstens een week draaien. U ziet dan welke medewerkers, apparaten en programma’s geraakt worden. Vaak duikt er iets op wat niemand had verwacht: een scanner die mailt via een oud protocol, een koppeling met een extern systeem, een collega die vanuit het buitenland werkt.

Gebruik daarnaast de What If-functie in het beheercentrum. Daarmee test u voor één gebruiker in één situatie welke regels gelden. Pas als het beeld klopt, zet u de regel aan, eerst voor een pilotgroep en dan voor iedereen.

Noodaccounts uitsluiten, uzelf niet buitensluiten

De bekendste fout met conditional access is dat beheerders zichzelf buitensluiten. Een regel die alle aanmeldingen van buiten Nederland blokkeert, raakt ook de beheerder die op vakantie een storing wil oplossen. Een regel die een compliant apparaat eist, raakt ook de beheerder wiens laptop net kapot is.

Daarvoor zijn noodaccounts. Microsoft raadt er minstens twee aan, die alleen in de cloud bestaan en een sterke inlogmethode gebruiken. U sluit ze uit van elke regel die aanmelden kan blokkeren. Regels in rapportagemodus blokkeren niets en hoeven die uitzondering niet. Test minstens elk kwartaal of de noodaccounts nog werken. Hoe u ze inricht, staat in Microsoft Entra ID.

Maak voor de uitzonderingen een vaste groep, bijvoorbeeld “Noodtoegang”, en sluit die groep uit in plaats van losse accounts. Dan ziet u in één oogopslag wie er buiten de regels valt.

Security defaults of conditional access

Heeft u geen P1-licentie, dan zijn er de security defaults: een vaste set basisinstellingen die Microsoft gratis aanbiedt. Ze verplichten MFA-registratie voor iedereen, MFA voor beheerders en blokkeren verouderde authenticatie. Aan of uit, meer smaken zijn er niet.

Security defaults en conditional access vergelekenSecurity defaultsGratis basisniveauGeen extra licentie nodigAan of uit, niets aan te passenMFA voor iedereen en voor beheerdersVerouderde authenticatie geblokkeerdConditional accessVanaf Entra ID P1Zit in Business Premium en Microsoft 365 E3Regels per groep, app, apparaat en locatieRapportagemodus om eerst te testenRisicoregels met Entra ID P2
De twee draaien niet naast elkaar. Wie overstapt op toegangsregels, zet de security defaults eerst uit.

Volgens Microsoft is voor conditional access een licentie voor Entra ID P1 nodig, en kunnen klanten met Microsoft 365 Business Premium de functie ook gebruiken. Stapt u over, dan zet u de security defaults uit en direct daarna uw regels aan. Microsoft biedt beheerde regels die dezelfde basis afdekken, zodat er tussendoor geen gat valt.

Veelgemaakte fouten bij conditional access

Na de buitensluiting zijn er vier fouten die we vaak tegenkomen.

Te veel uitzonderingen. Elke uitzondering is een account waarvoor de regel niet geldt. Een uitzondering “tijdelijk, voor de directeur” blijkt na twee jaar nog steeds te bestaan. Leg bij elke uitzondering vast waarom en tot wanneer.

Onduidelijke namen. Een regel die “Test 2” heet, durft niemand meer aan te passen. Gebruik een vaste naamgeving met een nummer, de doelgroep en het doel, zoals “CA01 Alle gebruikers MFA”.

Gasten vergeten. Gastaccounts vallen onder dezelfde regels als u ze meeneemt, en erbuiten als u dat niet doet. Bepaal bewust welke eisen voor externe partijen gelden.

Geen eigenaar. Regels worden ingericht en daarna vergeten. Wijs een eigenaar aan die de regels een paar keer per jaar naloopt, en leg wijzigingen vast. Dat helpt ook bij aantoonbaarheid voor de eisen van ISO 27001, waar toegangsbeheer een vast onderwerp is.

Conditional access als onderdeel van toegangsbeheer

Conditional access is de Microsoft-invulling van een breder principe: iedereen krijgt de toegang die past bij zijn rol en de situatie, en niet meer. Dat principe, met least privilege en de levenscyclus van een account, staat in identity and access management.

De regels zelf zijn snel gemaakt. Het werk zit in de keuzes ervoor: welke apps zijn gevoelig, welke apparaten vertrouwt u, en waar werken uw mensen. Wie die vragen eerst beantwoordt, houdt het aantal regels klein en het overzicht groot.

Veelgestelde vragen over conditional access

Welke licentie heb ik nodig voor conditional access?

Microsoft Entra ID P1. Die zit onder meer in Microsoft 365 Business Premium en Microsoft 365 E3. Voor regels op basis van aanmeld- of gebruikersrisico heeft u Entra ID P2 nodig, bijvoorbeeld via Microsoft 365 E5.

Wat is het verschil tussen security defaults en conditional access?

Security defaults zijn een gratis, vaste set basisinstellingen die u alleen aan of uit kunt zetten. Conditional access is volledig in te stellen per groep, app, apparaat en locatie. De twee kunnen niet tegelijk aanstaan.

Wat doet de rapportagemodus?

In rapportagemodus wordt een regel bij elke aanmelding beoordeeld, maar niet uitgevoerd. U ziet in de logboeken wat er zou gebeuren. Zo test u een regel zonder dat iemand wordt geblokkeerd.

Kan ik mezelf buitensluiten met conditional access?

Ja, en dat gebeurt geregeld. Voorkom het met minstens twee noodaccounts die buiten blokkerende regels vallen, en test elke regel eerst in rapportagemodus. Controleer ook met de What If-functie wat een regel voor uw eigen account betekent.

Gelden de regels ook voor gastaccounts?

Alleen als u gasten in de regel opneemt. U kunt voor externe gebruikers dezelfde eisen stellen als voor medewerkers, of aparte regels maken. Kies daar bewust voor, want gasten hebben vaak toegang tot gedeelde bestanden.

Weinig regels, goed doordacht

Conditional access werkt het best met een handvol heldere regels, getest in rapportagemodus en met noodaccounts als vangnet. Dan houdt u een gestolen wachtwoord buiten, terwijl uw mensen overal kunnen doorwerken.

Waar toegangsregels passen tussen de andere bouwstenen, leest u in onze gids IT security en cloud. Voor hulp bij de inrichting: Microsoft 365-beveiliging.

Plan een vrijblijvend gesprek

← Terug naar kennisbank

Meer weten of verder verdiepen?

Dit artikel is geschreven door René van der Horst, oprichter van Qensora en specialist in cybersecurity, compliance en IT met meer dan 30 jaar ervaring. Gedurende zijn carrière heeft René organisaties ondersteund bij uiteenlopende vraagstukken rondom informatiebeveiliging, risicomanagement, cloudomgevingen en digitale transformatie. Zijn kracht ligt in het verbinden van techniek, mens en bedrijfsvoering. Waar technische specialisten zich vaak richten op systemen en bestuurders vooral kijken naar risico\'s en continuïteit, weet René deze werelden samen te brengen. Zo ontstaan oplossingen die niet alleen technisch sterk zijn, maar ook aansluiten op de doelstellingen van de organisatie. In de praktijk betekent dit dat organisaties kunnen rekenen op een sparringpartner die complexe vraagstukken begrijpelijk maakt en tegelijkertijd zorgt voor concrete resultaten.

Neem contact op