QENSORA is graag uw sparringspartner. Wij kijken vrijblijvend mee: waar u staat, wat er echt nodig is en wat kan wachten.
EDR, voluit endpoint detection and response, is beveiligingssoftware die het gedrag op laptops, werkplekken en servers continu volgt, verdachte patronen signaleert en kan ingrijpen als er iets misgaat. Een endpoint is elk apparaat waarop wordt gewerkt of waarop een dienst draait. Waar klassieke antivirus vooral bekende schadelijke bestanden tegenhoudt, kijkt EDR naar wat er gebeurt.
Dat verschil is in de praktijk groot. Veel aanvallen gebruiken geen herkenbaar virusbestand, maar gewone hulpmiddelen die al op een computer staan. Antivirus ziet dan niets bijzonders. EDR ziet dat een tekstverwerker ineens een opdrachtvenster opent dat contact zoekt met een onbekende server, en slaat alarm.
Dit artikel legt uit wat EDR is, wat het wel en niet doet, en waar u op let bij de invoering. Hoe wij naar de beveiliging van werkplekken en servers kijken, leest u op onze pagina over endpoint security. EDR hoort bij de apparatenlaag in het overzicht technische beveiligingsmaatregelen.
EDR en antivirus: het verschil
Klassieke antivirus werkt met handtekeningen: een database met kenmerken van bekende malware. Komt een bestand overeen, dan wordt het geblokkeerd of in quarantaine gezet. Dat werkt goed tegen bekende dreigingen en is nog steeds nuttig.
Het werkt minder goed tegen wat nieuw is of geen bestand gebruikt. Denk aan malware die alleen in het werkgeheugen draait, of aan een aanvaller die met een gestolen wachtwoord inlogt en ingebouwde beheertools gebruikt. Welke vormen er zijn, leest u in wat is malware.
EDR voegt drie dingen toe. Het kijkt naar gedrag in plaats van alleen naar bestanden. Het bewaart wat er is gebeurd, zodat u kunt terugkijken. En het kan zelf ingrijpen. Moderne EDR-oplossingen bevatten meestal ook de preventie van een antivirus, zodat u niet twee losse producten hoeft te beheren.
Wat EDR ziet en doet
EDR werkt met een kleine agent op elk apparaat. Die stuurt gegevens naar een centrale console, waar ze worden geanalyseerd. Wat er dan gebeurt, valt in vier delen uiteen.
- Zien. De agent legt vast welke processen starten, welke bestanden veranderen, welke netwerkverbindingen worden gelegd en wie zich aanmeldt.
- Signaleren. Afwijkend gedrag levert een melding op. Meldingen die bij elkaar horen, worden gebundeld tot een incident, zodat u niet twintig losse signalen hoeft te onderzoeken.
- Ingrijpen. Een proces stoppen, een bestand in quarantaine zetten of een apparaat isoleren. Een geïsoleerd apparaat kan alleen nog met de EDR-console praten.
- Terugkijken. De vastgelegde gegevens vormen een tijdlijn. Microsoft geeft bijvoorbeeld aan dat Defender for Endpoint die gegevens zes maanden bewaart, zodat een analist kan terugkijken tot het begin van een aanval.
Isoleren is in de praktijk de belangrijkste knop. Een besmette laptop gaat met één handeling van het netwerk af, terwijl hij bereikbaar blijft voor onderzoek. Zo voorkomt u dat een aanval zich naar andere apparaten verspreidt.
Waarom EDR iemand nodig heeft
EDR installeert u niet om het daarna te vergeten. Het geeft meldingen, en een deel daarvan vraagt om een mens die beoordeelt. Is dit een beheerder die een script draait, of een aanvaller die hetzelfde doet?
Een EDR waarvan niemand de meldingen leest, is in de praktijk een dure antivirus. Het gedrag wordt gezien, maar er gebeurt niets mee. Veel organisaties ontdekken dat pas achteraf, als de tijdlijn laat zien dat het signaal er dagen eerder al was.
Leg daarom vooraf vast wie opvolgt, binnen welke tijd en wat er buiten kantooruren gebeurt. Dat kan uw eigen IT-afdeling zijn, uw IT-leverancier of een dienst die meldingen dag en nacht beoordeelt. Wat past, hangt af van uw omvang en van wat u zelf kunt dragen.
Zet ook de automatische reacties bewust aan. De meeste oplossingen kunnen bij duidelijke signalen zelf een proces stoppen of een apparaat isoleren. Dat koopt tijd tot er iemand kijkt.
Hoe staan uw werkplekken en servers ervoor? EDR werkt het best op apparaten die al goed zijn ingericht: bijgewerkt, zonder overbodige rechten en met een duidelijke afspraak over wie meldingen opvolgt.
Lees hoe wij daarnaar kijken. Bekijk endpoint security
EDR, XDR en MDR: de verschillen kort
Rond EDR circuleren twee verwante afkortingen. XDR, extended detection and response, trekt hetzelfde idee breder. Naast apparaten kijkt het ook naar identiteiten, e-mail en cloudapps, en het koppelt die signalen aan elkaar. MDR, managed detection and response, is geen techniek maar een dienst: mensen die de meldingen voor u opvolgen.
Een SIEM is weer iets anders. Dat is een centrale plek waar logbestanden uit uw hele omgeving samenkomen. De vier naast elkaar, en hoe u daartussen kiest, staan in SIEM, XDR en MDR.
Voor de meeste MKB-organisaties is EDR op alle apparaten de logische eerste stap. Het dekt de plek waar aanvallen het vaakst landen. Het is ook de bron die XDR en een SIEM later weer gebruiken, dus het werk gaat niet verloren als u later verder bouwt.
Oplossingen en waar u op let bij EDR
Er zijn veel EDR-oplossingen op de markt. Microsoft Defender for Endpoint is bekend bij organisaties die al met Microsoft 365 werken, en Microsoft heeft met Defender for Business ook een variant voor kleinere organisaties. Daarnaast zijn er verschillende onafhankelijke leveranciers. Welke past, hangt af van uw omgeving en niet van een ranglijst.
- Dekking. Werkt het op alles wat u heeft: Windows, macOS, Linux-servers en eventueel mobiele apparaten?
- Samenhang. Sluit het aan op uw identiteitsplatform, uw e-mail en uw beheeromgeving, of wordt het een eiland?
- Reactiemogelijkheden. Welke acties kunt u uitvoeren, en hangt dat af van de licentie? Bij de instapvarianten van Microsoft zijn bijvoorbeeld alleen een paar handmatige reacties beschikbaar, zoals een apparaat isoleren of een bestand in quarantaine zetten.
- Bewaartermijn. Hoe ver kunt u terugkijken? Dat bepaalt of u een aanval van weken geleden nog kunt reconstrueren.
- Manipulatiebeveiliging. Kan een aanvaller met beheerrechten de agent uitzetten? Goede oplossingen voorkomen dat.
EDR goed invoeren
Een goede invoering kost een paar weken en voorkomt veel frustratie. De volgorde is belangrijker dan de snelheid.
- Overal uitrollen. Elk apparaat zonder agent is een blinde vlek. Vergeet servers niet, en ook niet de laptop die maar af en toe wordt gebruikt.
- Eerst leren, dan streng. Begin met een periode waarin u meldingen beoordeelt en uitzonderingen vastlegt voor bekende beheertools. Daarna zet u de automatische reacties scherper.
- Koppelen aan uw incidentproces. Wat gebeurt er bij een melding met hoge ernst? Wie belt wie, en wie mag besluiten een apparaat te isoleren?
- Testen. Laat een onschuldige testmelding afgaan en kijk of die aankomt bij de juiste persoon.
Vergeet de basis eronder niet. EDR ziet het misbruik van een lek, maar het lek dichten blijft het werk van patch management. En een laptop waarop de gebruiker beheerder is, geeft een aanvaller meer ruimte dan nodig. In een Microsoft-omgeving regelt u uitrol en instellingen meestal via Microsoft Intune.
Wanneer EDR echt verschil maakt
Het grootste verschil merkt u bij een incident. Met EDR weet u welk apparaat als eerste is geraakt, wat er daarna gebeurde en of het zich heeft verspreid. Zonder EDR is dat giswerk, en giswerk leidt tot te veel of te weinig herstel.
Dat telt ook bij de meldplicht. Organisaties onder de Cyberbeveiligingswet (CBW), de Nederlandse invulling van NIS2, moeten een significant incident melden en daarna toelichten wat er is gebeurd. De tijdlijn uit EDR is dan een van de beste bronnen. Zie de NIS2 meldplicht.
En gaat het mis, dan helpt het om te weten wat u als eerste doet. Het artikel gehackt, wat nu zet de eerste stappen rustig op een rij.
Veelgestelde vragen over EDR
Wat is het verschil tussen EDR en antivirus?
Antivirus houdt bekende schadelijke bestanden tegen op basis van kenmerken. EDR kijkt naar gedrag, bewaart wat er is gebeurd en kan zelf ingrijpen, bijvoorbeeld door een apparaat te isoleren. Moderne EDR-oplossingen bevatten meestal ook antivirus.
Heeft een MKB-bedrijf EDR nodig?
Voor de meeste organisaties met gevoelige gegevens of klanten die naar beveiliging vragen, is het een logische stap. Er zijn varianten speciaal voor kleinere organisaties. De belangrijkste voorwaarde is dat u regelt wie de meldingen opvolgt.
Wat is het verschil tussen EDR en XDR?
EDR richt zich op apparaten zoals laptops en servers. XDR combineert signalen van apparaten met die van identiteiten, e-mail en cloudapps, zodat een aanval over meerdere plekken als één geheel zichtbaar wordt. EDR is meestal een van de bouwstenen van XDR.
Is Microsoft Defender een EDR?
Microsoft Defender Antivirus, dat in Windows zit, is antivirus. Microsoft Defender for Endpoint en Defender for Business voegen daar EDR-functies aan toe. Welke functies u precies heeft, hangt af van de licentie.
Vertraagt EDR mijn computers?
Een moderne EDR-agent is licht en de meeste gebruikers merken er weinig van. Bij oudere apparaten of zware toepassingen kan het helpen om bekende processen goed in te stellen. Test dat in de leerperiode op een paar representatieve apparaten.
Zien is pas waardevol als iemand kijkt
EDR geeft u zicht op wat er op uw apparaten gebeurt en de mogelijkheid om snel in te grijpen. De waarde ontstaat pas als de basis eronder op orde is en als vastligt wie de meldingen opvolgt. Dan levert het rust op, ook op het moment dat er iets gebeurt.
Hoe EDR samenhangt met de andere lagen, leest u in het overzicht technische beveiligingsmaatregelen. Voor de inrichting van uw werkplekken, zie endpoint security.