QENSORA is graag uw sparringspartner. Wij kijken vrijblijvend mee: waar u staat, wat er echt nodig is en wat kan wachten.
Encryptie is het omzetten van leesbare gegevens in onleesbare code, zodat alleen iemand met de juiste sleutel ze weer kan lezen. In het Nederlands heet het versleuteling. De betekenis van encryptie zit dus in die sleutel: zonder sleutel is een versleuteld bestand een rij willekeurige tekens.
U gebruikt encryptie de hele dag, vaak zonder het te merken. Het slotje in de browser, de versleutelde schijf van uw laptop en de beveiligde verbinding met de mailserver zijn allemaal encryptie. Voor een organisatie is de vraag dus niet of u het gebruikt. De vraag is of het overal zit waar het hoort, en of de sleutels goed zijn geregeld.
Dit artikel legt uit hoe encryptie werkt, waar u het tegenkomt en wat de AVG ervan vindt. Het hoort bij de datalaag in het overzicht technische beveiligingsmaatregelen.
Wat is encryptie en hoe werkt het
Een versleutelingsalgoritme is een wiskundig recept. Het neemt de originele gegevens en een sleutel, en maakt daar versleutelde tekst van. Met de juiste sleutel draait u het recept terug.
De algoritmen zelf zijn openbaar en grondig onderzocht. AES en RSA zijn de bekendste. De veiligheid zit niet in het geheimhouden van het recept, maar in het geheimhouden van de sleutel. Daarom is zelfbedachte versleuteling een slecht idee: wat niet openbaar is getoetst, is niet te vertrouwen.
Een sterk algoritme met een goed beschermde sleutel is met de huidige techniek niet in redelijke tijd te kraken. Aanvallers proberen dat dan ook zelden. Ze zoeken de sleutel, het wachtwoord dat de sleutel ontgrendelt, of het moment waarop de gegevens onversleuteld zijn.
Symmetrische en asymmetrische encryptie
Er zijn twee hoofdsoorten encryptie. Het verschil zit in het aantal sleutels.
Bij symmetrische encryptie gebruikt u dezelfde sleutel om te versleutelen en te ontsleutelen. Dat is snel en geschikt voor grote hoeveelheden data, zoals een volledige harde schijf. De uitdaging is de sleutel veilig bij de ander te krijgen. Wie de sleutel onderweg onderschept, kan alles lezen.
Bij asymmetrische encryptie werkt u met een sleutelpaar: een publieke en een privésleutel. De publieke sleutel mag iedereen hebben. Wat daarmee is versleuteld, kan alleen de bijbehorende privésleutel openen. Het werkt ook andersom, voor digitale handtekeningen. Asymmetrische encryptie is wel trager.
In de praktijk werken de twee samen. Bij een beveiligde webverbinding spreken browser en server met asymmetrische encryptie veilig een symmetrische sleutel af. Daarna gaat het eigenlijke verkeer snel en symmetrisch versleuteld. Zo krijgt u het beste van beide.
In rust, onderweg en end-to-end
Encryptie beschermt gegevens op verschillende momenten. Het helpt om die drie situaties uit elkaar te houden.
- In rust. Gegevens die zijn opgeslagen, op een laptop, in een database of in een back-up. Encryptie in rust beschermt tegen diefstal van het apparaat of de opslag.
- Onderweg. Gegevens die over een netwerk gaan. Hier zorgt TLS voor, het protocol achter het slotje in uw browser. Ook mailservers versleutelen onderling meestal met TLS.
- End-to-end. Alleen afzender en ontvanger kunnen de inhoud lezen. De aanbieder van de dienst ertussen kan dat niet. U kent dit van berichtenapps.
De vraag die u per toepassing stelt: waar staan mijn gegevens onversleuteld, en wie kan er op dat moment bij? Bij gewone cloudopslag staat de data versleuteld opgeslagen, maar heeft de aanbieder de sleutels. Voor de meeste toepassingen is dat prima. Hoe u gevoelige gegevens in Microsoft 365 labelt en extra beschermt, leest u bij Microsoft Purview.
Liever even luisteren? In de QENSORA-podcast hoort u hoe wij naar compliance kijken, en wat de Cyberbeveiligingswet en de Cyber Resilience Act betekenen voor product- en softwareteams.
Hashing is geen encryptie
Hashing wordt vaak in één adem genoemd met encryptie, maar het is iets anders. Een hashfunctie maakt van gegevens een vaste vingerafdruk. Die werkt maar één kant op: uit de hash kunt u het origineel niet terugrekenen.
Hashing wordt gebruikt om wachtwoorden op te slaan en om te controleren of een bestand onderweg is veranderd. Een goed systeem bewaart dus niet uw wachtwoord, maar een hash ervan. Bij het inloggen vergelijkt het systeem de hash van wat u intypt met de opgeslagen hash.
Het verschil telt bij een datalek. Versleutelde gegevens zijn met de sleutel terug te halen. Gehashte wachtwoorden niet, maar zwakke wachtwoorden zijn wel te raden door miljoenen pogingen te hashen en te vergelijken. Daarom gebruiken goede systemen bewust trage hashfuncties met een unieke toevoeging per wachtwoord, een zogenoemde salt.
Sleutelbeheer: het echte werk
Versleutelen is met moderne software vaak een kwestie van een vinkje. Het werk zit in de sleutels. Wie de sleutel heeft, heeft de data. Wie de sleutel kwijt is, is de data ook kwijt.
- Waar staan de sleutels? Herstelsleutels van versleutelde laptops horen centraal en beveiligd opgeslagen, bijvoorbeeld in uw beheeromgeving. Niet op een briefje, niet in een gedeelde map.
- Wie kan erbij? Zo weinig mensen als mogelijk, en elk gebruik wordt vastgelegd. Dat regelt u net als andere rechten via IAM en toegangsbeheer.
- Wanneer verlopen ze? Certificaten hebben een vervaldatum. Een overzicht met vervaldata voorkomt dat een website of koppeling onverwacht stopt.
- Is er een kopie? Een versleutelde back-up zonder bereikbare sleutel is waardeloos. Bewaar de sleutel apart van de back-up, maar wel zo dat u erbij kunt als het nodig is.
Een veelgemaakte fout is dat de sleutel naast het slot ligt. Een versleutelde back-up met het wachtwoord in hetzelfde systeem, of een versleutelde laptop met de pincode op een plakbriefje, beschermt in de praktijk niets.
Waar u encryptie in de praktijk tegenkomt
Voor de meeste organisaties zit de winst in een handvol plekken. Loop ze na en kijk of de versleuteling overal aanstaat en wordt afgedwongen.
- Laptops. BitLocker op Windows en FileVault op macOS versleutelen de volledige schijf. Dwing het centraal af, zodat het niet afhangt van de gebruiker.
- Telefoons. Moderne smartphones zijn versleuteld zodra er een toegangscode op staat. De code is dus de belangrijkste instelling.
- Back-ups. Versleuteld, met de sleutel apart bewaard.
- E-mail. TLS tussen mailservers is de basis. Voor gevoelige inhoud zijn er aanvullende vormen van berichtversleuteling.
- USB-sticks. Liever niet gebruiken voor gevoelige data. Is het toch nodig, dan alleen versleuteld.
Let op één ding. Encryptie in rust beschermt tegen diefstal van het apparaat, niet tegen iemand die al is ingelogd. Een ontgrendelde laptop of malware die onder de gebruiker meedraait, ziet de gegevens gewoon onversleuteld. Daarom blijven patch management en de andere lagen nodig. Aanvallers gebruiken versleuteling overigens ook zelf, bij ransomware. Daarover meer in wat is malware.
Wat de AVG, ISO 27001 en de Cyberbeveiligingswet vragen
De AVG noemt versleuteling met zoveel woorden. Artikel 32 van de AVG rekent pseudonimisering en versleuteling van persoonsgegevens tot de passende maatregelen. Het is geen plicht voor elke situatie. Maar wie persoonsgegevens op laptops of in back-ups heeft staan, moet goed kunnen uitleggen waarom die niet versleuteld zijn.
Het verschil merkt u vooral bij een incident. Volgens artikel 34 hoeft u betrokkenen niet te informeren als de gegevens onbegrijpelijk zijn voor onbevoegden, bijvoorbeeld door versleuteling. Of u bij de Autoriteit Persoonsgegevens moet melden, hangt af van het risico. Raakt een goed versleutelde laptop kwijt en is de sleutel niet in gevaar, dan is dat risico meestal klein. Leg het incident wel altijd vast in uw interne register van datalekken. Voor privacyvragen die verder gaan dan techniek, zie AVG en privacy.
ISO 27001 vraagt in bijlage A om regels voor het gebruik van cryptografie (8.24), zie Annex A van ISO 27001. De Cyberbeveiligingswet (CBW), de Nederlandse invulling van NIS2, noemt beleid over versleuteling als onderdeel van de zorgplicht. Een kort cryptobeleid dat zegt wat u waar versleutelt en wie de sleutels beheert, dekt beide.
Post-quantum: rustig voorbereiden
Een toekomstige quantumcomputer zou bepaalde vormen van asymmetrische encryptie kunnen breken. Dat speelt nog niet in de praktijk, maar de overstap naar nieuwe algoritmen kost jaren. Het onderwerp heet post-quantum cryptografie, of quantumveilige cryptografie.
Het NCSC en de AIVD hebben hiervoor samen de handreiking Maak je organisatie quantumveilig uitgebracht. De kern: breng in kaart welke cryptografie u gebruikt en waar, beoordeel welke gegevens lang vertrouwelijk moeten blijven, en maak een migratieplan.
Voor de meeste MKB-organisaties komt de overstap grotendeels via updates van leveranciers. Uw eigen werk is vooral overzicht houden: weten welke systemen versleuteling gebruiken, wie ze levert en welke gegevens over tien jaar nog geheim moeten zijn.
Veelgestelde vragen over encryptie
Wat is het verschil tussen encryptie en hashing?
Encryptie is omkeerbaar: met de juiste sleutel krijgt u de originele gegevens terug. Hashing werkt maar één kant op en maakt een vaste vingerafdruk van gegevens. Hashing gebruikt u voor het opslaan van wachtwoorden en het controleren van bestanden, encryptie voor het beschermen van gegevens die u later weer wilt lezen.
Wat is end-to-end encryptie?
Bij end-to-end encryptie kunnen alleen de afzender en de ontvanger een bericht lezen. De dienst die het bericht doorgeeft, heeft de sleutel niet. Bij gewone versleuteling onderweg kan de aanbieder de inhoud op zijn server in principe wel inzien.
Kan encryptie gekraakt worden?
Moderne algoritmen zoals AES zijn met de huidige techniek niet in redelijke tijd te kraken, mits de sleutel sterk is en goed wordt bewaard. Aanvallers richten zich daarom op zwakke wachtwoorden, gestolen sleutels of het moment waarop gegevens onversleuteld zijn.
Is BitLocker genoeg om een laptop te beveiligen?
BitLocker beschermt de gegevens als de laptop kwijtraakt of wordt gestolen terwijl hij uit staat. Het beschermt niet tegen malware of iemand die al is ingelogd. Zie het als een belangrijke laag naast updates, een goede aanmelding en beheer van de herstelsleutels.
Moet ik een gestolen versleutelde laptop melden als datalek?
Het is een beveiligingsincident en u legt het altijd vast in uw register van datalekken. Of een melding bij de Autoriteit Persoonsgegevens nodig is, hangt af van het risico. Was de laptop goed versleuteld en is de sleutel niet in gevaar, dan is dat risico meestal klein. Twijfelt u, laat het dan beoordelen door uw privacyverantwoordelijke.
Versleutelen is makkelijk, sleutels beheren is het werk
Encryptie zit al in vrijwel alles wat u gebruikt. De echte winst zit in twee vragen: staat het overal aan waar gevoelige gegevens staan, en weet u wie de sleutels heeft en waar ze liggen? Wie dat op orde heeft, kan een verloren laptop met een gerust hart afhandelen.
Hoe encryptie samenhangt met de andere lagen, leest u in het overzicht technische beveiligingsmaatregelen. Voor de inrichting in uw eigen omgeving, zie Microsoft 365-beveiliging.