QENSORA is graag uw sparringspartner. Wij kijken vrijblijvend mee: waar u staat, wat er echt nodig is en wat kan wachten.
Patch management is het vaste proces waarmee u software-updates verzamelt, beoordeelt, test en uitrolt op al uw systemen, en daarna controleert of ze er echt op staan. Een patch is een update die een fout of beveiligingslek in software herstelt. Patch management maakt van updaten een routine, in plaats van iets wat gebeurt als iemand eraan denkt.
Het is een van de goedkoopste beveiligingsmaatregelen die er bestaan. De fabrikant heeft het lek al gevonden en de oplossing al gebouwd. U hoeft hem alleen nog te installeren. Toch is een bekend lek waarvoor al een update bestaat een veelgebruikte ingang, en daarom staat patchen in vrijwel elk beveiligingskader.
Wilt u weten welke lekken er nu in uw omgeving zitten, dan is een vulnerability scan het startpunt. Dit artikel gaat over het proces daarna: hoe gaten dicht gaan en dicht blijven. Het hoort bij de apparatenlaag in het overzicht technische beveiligingsmaatregelen.
Waarom patch management zoveel oplevert
Zodra een fabrikant een beveiligingsupdate uitbrengt, wordt het lek openbaar. Aanvallers lezen die berichten ook. Vanaf dat moment loopt er een klok: hoe langer een systeem niet is bijgewerkt, hoe groter de kans dat iemand het lek probeert.
Updates leveren meer op dan beveiliging. Ze lossen ook fouten op en houden software verenigbaar met de rest van uw omgeving. Wie achterloopt, krijgt bovendien steeds grotere sprongen te maken, en die zijn lastiger te testen.
Het prettige aan patch management is dat het meetbaar is. U ziet op elk moment hoeveel systemen bij zijn en hoeveel niet. Daarmee is het een van de weinige beveiligingsmaatregelen waarvan u het effect gewoon kunt laten zien, aan de directie en aan een auditor.
Het proces in vijf stappen
Een goed patchproces is niet ingewikkeld. Het bestaat uit vijf stappen die u in een vast ritme herhaalt.
- Inventariseren. U kunt alleen bijwerken wat u kent. Een actueel overzicht van systemen en software is de basis, zie IT asset management en de CMDB. Kijk verder dan Windows: ook browsers, pdf-lezers, firmware van netwerkapparatuur en printers horen erbij.
- Prioriteren. Niet elke update is even dringend. Hoe u kiest, staat in de volgende sectie.
- Testen. Installeer eerst op een paar representatieve systemen en kijk of de belangrijkste toepassingen blijven werken. Bij een lek dat actief wordt misbruikt, houdt u die test kort.
- Uitrollen. Rol uit in groepen, met een vast onderhoudsvenster voor servers en een plan om terug te draaien als het misgaat.
- Controleren. Kijk in een rapport of de update overal staat. Systemen die achterblijven, zoekt u uit: vaak gaat het om apparaten die lang uit stonden of een kapotte beheeragent hebben.
Leg het proces vast in een kort patchbeleid. Daarin staat wie verantwoordelijk is, welke termijnen gelden per ernst en hoe u omgaat met uitzonderingen. Een halve pagina is genoeg, als het maar wordt nageleefd.
Prioriteren met CVSS en de KEV-lijst
Er verschijnen elke maand veel updates. Twee hulpmiddelen helpen u kiezen wat voorgaat.
CVSS, het Common Vulnerability Scoring System, geeft een lek een score die de ernst weergeeft. Die score wordt vertaald naar laag, gemiddeld, hoog of kritiek. De standaard wordt beheerd door FIRST en zit inmiddels op versie 4.0.
Ernst is wel iets anders dan risico. Een kritiek lek in software die u niet gebruikt, is geen probleem. Een gemiddeld lek in uw VPN-server die vanaf internet bereikbaar is, kan dat wel zijn. Kijk daarom ook naar blootstelling: is het systeem van buiten bereikbaar, en welke gegevens staan erop?
Het tweede hulpmiddel is de Known Exploited Vulnerabilities-lijst van het Amerikaanse CISA. Daarop staan kwetsbaarheden waarvan vaststaat dat ze in de praktijk worden misbruikt. CISA raadt organisaties aan de lijst te gebruiken als invoer voor hun prioritering. Staat een lek uit uw omgeving op die lijst, dan schuift het naar voren.
Ook het NCSC publiceert beveiligingsadviezen met een inschatting van kans en schade. Voor een Nederlandse organisatie is dat een handige tweede bron naast de berichten van de fabrikant.
Weet u welke lekken er nu openstaan? Een patchproces werkt het best als u weet waar u begint. Een scan laat zien welke bekende kwetsbaarheden er in uw systemen zitten en welke het eerst aandacht vragen.
Zo krijgt u een lijst om mee aan de slag te gaan. Bekijk de vulnerability scan
Uitrollen in ringen
Ringen verkleinen het risico van een update die iets kapotmaakt. U rolt eerst uit naar een kleine groep, wacht kort af en gaat dan door naar de rest.
- Ring 0. IT zelf en een paar testsystemen. Hier komen updates als eerste binnen.
- Ring 1. Een pilotgroep met uit elke afdeling een paar collega’s, zodat de belangrijkste toepassingen worden geraakt.
- Ring 2. De rest van de werkplekken.
- Ring 3. Kritieke servers en systemen die niet zomaar uit mogen, in een vast onderhoudsvenster.
Voor werkplekken kunt u dit grotendeels automatiseren. Met een beheeroplossing zoals Microsoft Intune legt u per ring vast wanneer updates komen en hoe lang een gebruiker mag uitstellen. Servers en netwerkapparatuur vragen meestal meer handwerk en planning.
Bij een lek dat actief wordt misbruikt, kort u de ringen in. Het risico van wachten weegt dan zwaarder dan het risico van een update die nog niet overal is getest.
Systemen die geen updates meer krijgen
Elk product bereikt een keer het einde van zijn ondersteuning. Daarna komen er geen beveiligingsupdates meer, ook niet als er een ernstig lek wordt gevonden. Denk aan een oude Windows-server, een opslagapparaat van tien jaar oud of een besturingscomputer naast een machine in de productiehal.
- Vervangen of migreren. De beste optie. Kijk bij aanschaf al naar de ondersteuningstermijn, dan komt het einde niet als verrassing.
- Isoleren. Kan vervangen niet direct, zet het systeem dan in een eigen netwerkzone. Met strakke firewallregels laat u alleen het verkeer toe dat echt nodig is.
- Beperken. Geen internet, geen e-mail en zo weinig mogelijk gebruikers op het systeem.
- Vastleggen. Leg het risico bewust vast, met de genomen maatregelen, wie het heeft besloten en wanneer u het opnieuw bekijkt.
In de zorg en de productie komt dit vaak voor. Medische apparatuur en machines gaan lang mee, en de software is niet los te vervangen. Maak in dat geval afspraken met de leverancier: wie mag updaten, hoe snel, en wie houdt de lekken in de gaten.
Veelgemaakte fouten bij patch management
De meeste patchprocessen lopen niet vast op de techniek, maar op wat er buiten beeld blijft.
- Alleen Windows bijwerken. Het besturingssysteem gaat vaak automatisch, maar browsers, Java, pdf-lezers, plugins en firmware blijven achter.
- Automatisch betekent klaar. Automatische updates zijn prima, maar zonder controle merkt u niet dat een deel van de apparaten al maanden blijft hangen.
- De rand van het netwerk vergeten. Firewalls, VPN-servers en andere apparaten die van buiten bereikbaar zijn, krijgen vaak het minst aandacht. Juist die verdienen voorrang.
- Geen eigenaar voor servers. Werkplekken zijn geregeld, maar niemand voelt zich verantwoordelijk voor die ene applicatieserver.
- Uitzonderingen zonder einddatum. Een systeem dat tijdelijk niet werd bijgewerkt, staat er drie jaar later nog zo bij.
Patch management en de zorgplicht
De Cyberbeveiligingswet (CBW), de Nederlandse invulling van NIS2, noemt in de zorgplicht de beveiliging bij aanschaf, ontwikkeling en onderhoud van systemen, inclusief het omgaan met kwetsbaarheden. Een vastgelegd patchproces met termijnen en rapportages is daarvoor het meest directe bewijs. Zie de NIS2 zorgplicht.
In ISO 27001 hoort patchen bij beheersmaatregel 8.8, het beheer van technische kwetsbaarheden. Een auditor wil vooral zien dat u weet wat er draait, dat u termijnen hanteert en dat u controleert of ze worden gehaald. Meer daarover in Annex A van ISO 27001.
Patch management staat niet op zichzelf. Komt er toch iets binnen via een lek dat nog niet is gedicht, dan is EDR op uw apparaten de laag die het afwijkende gedrag ziet en kan ingrijpen.
Veelgestelde vragen over patch management
Hoe snel moet ik een beveiligingsupdate installeren?
Dat hangt af van ernst en blootstelling. Een gangbare afspraak is binnen enkele dagen voor kritieke lekken in systemen die van buiten bereikbaar zijn of die al actief worden misbruikt, en binnen een maand voor de rest. Leg uw eigen termijnen vast in een patchbeleid en meet of u ze haalt.
Wat is een zero-day?
Een zero-day is een lek dat al wordt misbruikt voordat de fabrikant een update heeft. U kunt dan nog niet patchen. Wat helpt, zijn tijdelijke maatregelen die de fabrikant of het NCSC adviseert, zoals een functie uitzetten, en goede detectie op uw apparaten.
Is automatisch updaten verstandig?
Voor werkplekken meestal wel, in ringen en met controle achteraf. Voor kritieke servers en systemen in de productie kiest u liever een gepland onderhoudsvenster met een test vooraf. In beide gevallen blijft controleren nodig, want automatisch is niet hetzelfde als geslaagd.
Wat is het verschil tussen patch management en vulnerability management?
Vulnerability management is breder: het vinden, beoordelen en oplossen van alle kwetsbaarheden. Patch management is het deel dat lekken dicht met updates. Sommige kwetsbaarheden lost u op met een andere instelling of door een systeem af te schermen, en die vallen buiten het patchen.
Wat doe ik als een update iets kapotmaakt?
Daarvoor heeft u ringen en een terugdraaiplan. Draai de update terug op de getroffen systemen, meld het bij de fabrikant en neem tijdelijke maatregelen als het om een ernstig lek gaat. Leg vast wanneer u het opnieuw probeert.
Een vast ritme verslaat de grote inhaalslag
Patchen levert het meeste op als het saai en voorspelbaar is: een vast ritme, duidelijke termijnen en een controle achteraf. Dan weet u op elk moment waar u staat, en hoeft u bij een nieuw lek alleen nog te kiezen hoe snel.
Hoe patchen samenhangt met de andere lagen, leest u in het overzicht technische beveiligingsmaatregelen. Wilt u weten waar u nu staat, begin dan met de vulnerability scan.