QENSORA is graag uw sparringspartner. Wij kijken vrijblijvend mee: waar u staat, wat er echt nodig is en wat kan wachten.
Netwerksegmentatie is het opdelen van uw netwerk in afzonderlijke zones, met regels die bepalen welk verkeer tussen die zones mag. De gasten-wifi kan dan niet bij de boekhoudserver, en een printer kan niet praten met de systemen van de directie.
Het voordeel merkt u vooral op een slechte dag. Gaat er in een zone iets mis, dan blijft het daar. Volgens het NCSC voorkomt netwerksegmentatie in de basis dat een virus of aanvaller zich door het hele netwerk verspreidt. Zo kan het de impact van een aanval sterk beperken.
Hieronder leest u hoe het werkt, welke zones een MKB-netwerk meestal nodig heeft en hoe u stap voor stap begint. Het is een onderdeel van het bredere verhaal over technische beveiligingsmaatregelen en hardening, en hoort bij de inrichting van uw IT-infrastructuur.
Hoe netwerksegmentatie werkt
In een plat netwerk kan elk apparaat elk ander apparaat bereiken. Dat is makkelijk, want alles werkt meteen. Het betekent ook dat een besmette laptop in principe bij alle servers kan.
Bij segmentatie deelt u het netwerk op. Meestal gebeurt dat met VLAN’s: virtuele netwerken die over dezelfde kabels en switches lopen, maar logisch gescheiden zijn. Tussen de VLAN’s staat een firewall die per verbinding beslist of die mag. Het uitgangspunt is standaard weigeren, met alleen regels voor verkeer dat echt nodig is.
Een VLAN zonder regels ertussen is nog geen segmentatie. Dan zijn de zones wel benoemd, maar kan al het verkeer nog steeds overal heen. De waarde zit in de regels, niet in de indeling.
De zones van een gemiddeld MKB-netwerk
Er is geen vaste indeling, maar in de praktijk komen dezelfde zones steeds terug. Groepeer apparaten op functie en op hoe gevoelig de informatie is die ze verwerken.
- Werkplekken. De laptops en pc’s van medewerkers. Ze hebben toegang nodig tot bepaalde servers en tot internet, maar niet tot elkaar.
- Servers. Bestandsservers, applicaties en databases. Alleen bereikbaar op de poorten die gebruikers echt nodig hebben.
- Beheer. De beheerinterfaces van switches, firewalls en servers. Alleen bereikbaar voor beheerders, bij voorkeur vanaf een aparte beheerwerkplek.
- Gasten. Wifi voor bezoekers, met alleen toegang tot internet.
- Printers, camera’s en IoT. Apparaten die zelden updates krijgen en daarom geen vrije toegang tot de rest horen te hebben.
- Productie of medische apparatuur. Machines, sensoren en apparatuur die continu moeten draaien. Hier telt vooral dat een storing elders in het netwerk ze niet raakt.
Voor een kantoor met twintig medewerkers zijn vier of vijf zones vaak genoeg. Meer zones geven meer scheiding, maar ook meer regels om bij te houden.
Waarom netwerksegmentatie de schade van ransomware beperkt
Bij een ransomware-aanval komt de aanvaller meestal binnen via een enkel apparaat, bijvoorbeeld door een phishingmail of een kwetsbare VPN. Daarna probeert hij zich door het netwerk te bewegen naar servers en back-ups. Dat heet laterale beweging. Hoe ransomware en andere malware werken, leest u bij wat is malware.
Het NCSC noemt netwerksegmentatie op zijn pagina over ransomware samen met kwetsbaarheden- en patchbeheer als maatregel om het risico te verkleinen. De gedachte erachter heet assume breach: ga ervan uit dat er ooit iemand binnenkomt, en zorg dat die niet ver komt.
Weet u hoe plat uw netwerk is? Veel organisaties hebben VLAN’s, maar laten tussen die zones nog vrijwel al het verkeer toe. Dat is van buiten niet te zien, en van binnen snel gevonden.
Wij brengen in kaart waar uw netwerk staat en wat de eerste stappen zijn. Bekijk het Security Assessment
Microsegmentatie en zero trust
Microsegmentatie gaat een stap verder. U maakt dan regels per server of zelfs per toepassing, in plaats van per zone. Twee servers in dezelfde zone mogen dan ook niet zomaar met elkaar praten. In virtuele omgevingen en in de cloud is dat goed te doen, omdat de regels in software zitten.
Microsegmentatie past bij zero trust. Dat is een benadering waarin een verbinding niet wordt vertrouwd omdat hij van binnen het netwerk komt. Elke toegang wordt gecontroleerd op wie het is, welk apparaat het is en of de toegang nodig is. De netwerkkant is daar een deel van, de identiteit de andere helft. Hoe u rechten en accounts regelt, leest u bij identity and access management.
Voor de meeste MKB-organisaties is microsegmentatie geen eerste stap. Begin met een paar heldere zones en strakke regels ertussen. Microsegmentatie is zinvol voor de meest kritieke servers, of als u een groot deel van uw omgeving in de cloud heeft draaien.
Een stappenplan voor netwerksegmentatie in het MKB
Het NCSC waarschuwt dat segmentatie vrij complex is om zelf op te zetten, en dat onzorgvuldig werken bedrijfsprocessen kan verstoren. Een gefaseerde aanpak voorkomt dat.
Inventariseren. Maak een lijst van alle apparaten en systemen op het netwerk, inclusief printers, camera’s en apparatuur van leveranciers. Een actueel overzicht in een CMDB of assetregister maakt dit veel eenvoudiger.
Zones kiezen en verkeer meten. Deel de apparaten in zones in. Kijk daarna een paar weken mee welk verkeer er werkelijk tussen die groepen loopt. Zo ontdekt u de koppelingen die niemand had opgeschreven, zoals een scanner die naar een gedeelde map schrijft.
Regels maken en uitrollen. Schrijf per zone op welk verkeer nodig is en zet de rest dicht. Begin met de zone met het minste risico op verstoring, zoals de gasten-wifi, en werk naar de servers toe. Plan elke omzetting op een rustig moment, met een terugvalplan.
Onderhouden. Nieuwe apparaten en toepassingen komen erbij. Neem segmentatie op in uw wijzigingsproces en bekijk de regels minstens jaarlijks opnieuw.
Zorg en productie: apparaten die u niet kunt bijwerken
In de zorg en de productie staan apparaten die niet zomaar te updaten zijn. Een medisch apparaat met een gecertificeerde softwareversie, een machine met een oude Windows-versie of een besturing die al twintig jaar draait. Vervangen is duur, en updaten mag soms niet van de leverancier.
Voor zulke systemen is netwerksegmentatie vaak de belangrijkste maatregel. Op die apparaten kunt u meestal geen beveiligingssoftware zoals EDR installeren. Door ze in een eigen zone te plaatsen met alleen het strikt nodige verkeer, beperkt u wie erbij kan en wat ze zelf kunnen bereiken. Ook het NCSC noemt segmentatie als kern van de risicobehandeling bij verouderde systemen.
In de zorg sluit dit aan op NEN 7510, die vraagt om passende maatregelen voor de systemen waarmee patiëntgegevens worden verwerkt. Zie wat is NEN 7510. In ISO 27001 staat het scheiden van netwerken als maatregel in bijlage A. Ook de zorgplicht van de Cyberbeveiligingswet vraagt om passende technische maatregelen, zie de NIS2 zorgplicht.
Veelgemaakte fouten
- Zones zonder regels. VLAN’s zijn ingericht, maar tussen de zones staat alles open. Het netwerk is op papier gesegmenteerd en in de praktijk plat.
- Beheer vanaf elke werkplek. De beheerinterfaces zijn bereikbaar vanuit de kantoorzone. Een besmette laptop kan dan ook bij de switches en firewalls.
- Back-ups in dezelfde zone. Staan de back-ups bereikbaar vanaf de servers die ze beschermen, dan raakt een aanval beide tegelijk.
- Vergeten apparaten. Printers, camera’s en apparatuur van leveranciers blijven in de kantoorzone hangen omdat niemand ze heeft geïnventariseerd.
- Nooit getest. Of de scheiding werkt, ziet u pas als u het probeert. Test vanuit elke zone of de verboden verbindingen echt geblokkeerd zijn.
Veelgestelde vragen over netwerksegmentatie
Wat is het verschil tussen een VLAN en netwerksegmentatie?
Een VLAN is een techniek om een netwerk logisch op te delen. Netwerksegmentatie is het geheel: de indeling in zones plus de regels die bepalen welk verkeer ertussen mag. Een VLAN zonder regels is dus nog geen echte segmentatie.
Wat is microsegmentatie?
Segmentatie op het niveau van afzonderlijke servers of toepassingen, in plaats van grotere zones. Het wordt vooral toegepast in virtuele omgevingen en in de cloud, en past bij een zero trust-benadering.
Is netwerksegmentatie verplicht?
Geen wet noemt het letterlijk als verplichting voor elke organisatie. ISO 27001 bevat wel een maatregel voor het scheiden van netwerken, en de zorgplicht van de Cyberbeveiligingswet vraagt passende maatregelen. Voor veel organisaties is segmentatie een logische invulling daarvan.
Hoeveel zones heeft een klein bedrijf nodig?
Vaak zijn vier of vijf zones genoeg: werkplekken, servers, beheer, gasten en printers of IoT. Begin klein met heldere regels, en breid alleen uit als daar een reden voor is.
Kan segmentatie het werk verstoren?
Ja, als u verbindingen dichtzet die wel nodig zijn. Daarom meet u eerst welk verkeer er loopt en rolt u zone voor zone uit, met een terugvalplan. Zo merken medewerkers er weinig van.
Zones maken een incident kleiner
Netwerksegmentatie voorkomt niet elke inbraak, maar bepaalt hoe ver een aanvaller komt. Met een paar heldere zones, regels die standaard weigeren en een gefaseerde uitrol houdt u een incident beperkt tot een hoek van het netwerk.
Meer over alle lagen leest u in technische beveiligingsmaatregelen. Voor de inrichting van uw netwerk: IT-infrastructuur.