Home / Kennisbank / SIEM, XDR en MDR: detectie uitgelegd

SIEM, XDR en MDR: detectie uitgelegd

Een SIEM verzamelt en verbindt logs, zodat u verdachte patronen ziet. Wat het doet, hoe het verschilt van XDR en MDR en hoe u kiest.

SIEM staat voor security information and event management. Een SIEM is een systeem dat logbestanden uit uw hele omgeving centraal verzamelt, op elkaar legt en daarin zoekt naar patronen die op misbruik wijzen. Een enkele mislukte aanmelding zegt weinig. Twintig mislukte aanmeldingen, gevolgd door een geslaagde vanuit een ander land en een nieuwe doorstuurregel in de mailbox, vertellen wel een verhaal.

Die samenhang zien is de kern van detectie. Logs bestaan in bijna elke organisatie al, verspreid over firewall, Microsoft 365, servers en applicaties. Een SIEM brengt ze bij elkaar, zodat iemand ze in samenhang kan lezen.

Rond SIEM hangen een paar verwante termen die vaak door elkaar lopen: EDR, XDR en MDR. Hieronder leest u wat elk begrip betekent, waarom logging ook een wettelijke kant heeft en hoe u kiest wat bij uw organisatie past. Het onderwerp hoort bij het bredere overzicht van technische beveiligingsmaatregelen.

Wat een SIEM precies doet

Een SIEM doet vier dingen achter elkaar. Het verzamelt logs uit allerlei bronnen. Het maakt ze vergelijkbaar, want een firewall schrijft een tijdstip anders op dan een mailserver. Het legt met regels verbanden tussen gebeurtenissen, wat correlatie heet. En het maakt een melding als een patroon lijkt op iets verdachts.

De bronnen die in de praktijk het meeste opleveren:

  • Identiteit. Aanmeldingen, mislukte pogingen en wijzigingen in beheerdersrechten.
  • Netwerk. Firewall- en VPN-logs, en verkeer naar onbekende bestemmingen.
  • Apparaten. Meldingen van endpointbeveiliging, nieuw geïnstalleerde software en uitgeschakelde beveiliging.
  • Cloud en applicaties. Activiteit in Microsoft 365, wijzigingen in Azure en toegang tot gevoelige bestanden.

Daarnaast bewaart een SIEM de logs. Dat klinkt als bijzaak, maar het bepaalt vaak of een onderzoek na een incident slaagt. Wie drie maanden terug kan kijken, kan reconstrueren hoe een aanvaller binnenkwam. Wie alleen de laatste week heeft, moet gissen.

Van logregel naar opvolging in een SIEM1Verzamelenlogs uit alle bronnen2Normalisereneen taal voor alle logs3Correlerenregels leggen verbanden4Meldeneen melding met context5Opvolgeneen mens beoordeelt
De laatste stap is geen techniek. Zonder iemand die meldingen beoordeelt, blijft een SIEM een duur archief.

Use cases: waar een SIEM op let

Een SIEM weet niet uit zichzelf wat verdacht is. Dat leggen use cases vast: beschrijvingen van een situatie die u wilt herkennen, met de regel die erbij hoort. Leveranciers leveren standaardregels mee, maar die passen zelden zonder aanpassing op uw omgeving.

Goede use cases voor een middelgrote organisatie zijn vaak verrassend gewoon. Een aanmelding vanuit een land waar niemand werkt. Een account dat ineens beheerdersrechten krijgt. Een mailbox die alle post automatisch doorstuurt naar een extern adres. Grote hoeveelheden bestanden die in korte tijd worden gedownload of versleuteld. Beveiligingssoftware die op een laptop wordt uitgezet.

Begin met een handvol use cases die passen bij uw grootste risico’s, en breid uit als die goed lopen. Tien regels die kloppen zijn waardevoller dan driehonderd die elke dag vals alarm geven. Dat laatste heet alert fatigue: wie te veel meldingen krijgt, leest ze op den duur niet meer.

Welke risico’s het zwaarst wegen, volgt uit uw risicoanalyse informatiebeveiliging. Zo sluit de detectie aan op wat er voor uw organisatie echt toe doet.

Logging heeft ook een wettelijke kant

Logging is geen technische hobby. Valt u onder de Cyberbeveiligingswet (CBW), de Nederlandse uitwerking van NIS2, dan moet u significante incidenten binnen vaste termijnen melden. Dat lukt alleen als u merkt dat er iets gebeurt en kunt vaststellen wat de gevolgen zijn. De termijnen en de inrichting staan in de NIS2 meldplicht.

In de zorg komt daar een eigen norm bij. NEN 7513 beschrijft hoe u vastlegt wie welke patiëntgegevens heeft ingezien of gewijzigd. Dat is logging met een ander doel: aantonen wie wat heeft gedaan, naast het opsporen van misbruik. Zie NEN 7513 en logging.

Ook ISO 27001 vraagt in bijlage A om logging en monitoring. Een auditor wil zien dat logs worden bewaard, beschermd zijn tegen wijziging en ook echt worden bekeken. NIST, het Amerikaanse instituut voor standaarden, beschrijft in zijn gids voor logbeheer hoe u dat als vast proces inricht: welke logs u bewaart, hoe lang en wie ze bekijkt.

Weet u wat u nu al ziet? Veel organisaties hebben meer logs dan ze denken, maar weten niet wat ermee gebeurt of hoe lang ze bewaard blijven.

Een assessment brengt dat in kaart voordat u een tool kiest. Bekijk het Security Assessment

SIEM, EDR, XDR en MDR: het verschil

De vier begrippen lijken op elkaar, maar ze beantwoorden elk een andere vraag. SIEM, EDR en XDR zijn technologie. MDR is een dienst: mensen die meekijken en ingrijpen.

  • EDR. Endpoint detection and response: software op laptops en servers die verdacht gedrag op het apparaat zelf ziet en een apparaat kan isoleren. Het verschil met klassieke antivirus staat in wat is EDR.
  • XDR. Extended detection and response: detectie over meerdere domeinen tegelijk, zoals endpoints, identiteit, e-mail en cloud. De signalen komen voorbewerkt en gekoppeld binnen, meestal van een leverancier.
  • SIEM. Het centrale logplatform dat bronnen van allerlei leveranciers samenbrengt, met regels die u zelf bepaalt en met lange bewaartermijnen.
  • MDR. Managed detection and response: een dienst waarbij analisten meldingen beoordelen, onderzoeken en binnen afgesproken grenzen ingrijpen, vaak dag en nacht. Een MDR-dienst draait op EDR, XDR, een SIEM of een mix daarvan.
SIEM, EDR, XDR en MDR naast elkaarSIEMalle logs centraaleigen regels en historieEDRgedrag op het apparaatisoleren en terugkijkenXDRendpoint, identiteit,e-mail en cloud samenMDReen dienst, geen toolanalisten die opvolgenDrie keer technologie, een keer mensen.
XDR en SIEM groeien naar elkaar toe. MDR is de enige van de vier die zelf meldingen opvolgt.

In de praktijk schuiven de grenzen. Moderne SIEM-oplossingen nemen XDR-functies op, en XDR-platforms kunnen ook andere logs inlezen. Microsoft Sentinel is daar een voorbeeld van: een SIEM uit de cloud die nauw samenwerkt met de Defender-producten. Hoe dat werkt, leest u in Microsoft Sentinel uitgelegd.

Wie volgt de meldingen op?

Deze vraag wordt bij de keuze voor een SIEM het vaakst overgeslagen. Een SIEM maakt meldingen. Iemand moet ze lezen, beoordelen en besluiten wat er gebeurt, ook om drie uur ’s nachts of in de kerstvakantie.

Er zijn grofweg drie routes. Een eigen team, wat voor de meeste MKB+-organisaties niet haalbaar is omdat bezetting dag en nacht meerdere mensen vraagt. Een MDR-dienst of een security operations center (SOC) van een externe aanbieder. Of een tussenvorm: meldingen tijdens kantoortijd zelf opvolgen en alleen de zwaarste meldingen buiten kantoortijd laten doorkomen bij een dienstdoende beheerder.

Welke route ook past, leg vooraf vast wie mag ingrijpen. Mag de analist een account blokkeren of een laptop van het netwerk halen zonder eerst te bellen? Een dienst die alleen mag waarschuwen, is minder waard dan het lijkt. Dat mandaat hoort in uw incident response plan.

Hoe u kiest tussen SIEM, XDR en MDR

Begin bij uw omgeving, niet bij de productcategorie. Drie vragen helpen daarbij.

  • Hoe divers is uw omgeving? Werkt u vrijwel helemaal in Microsoft 365 en Azure, dan dekt een XDR-aanpak met de bijbehorende tools al veel af. Heeft u veel systemen van verschillende leveranciers, zoals productiesystemen, oudere servers of eigen applicaties, dan voegt een SIEM meer toe.
  • Moet u lang kunnen terugkijken? Vragen wet, norm of klant om een bewaartermijn of om aantoonbaarheid, dan is een SIEM vaak de plek waar die logs samenkomen.
  • Wie kijkt er mee? Zonder mensen die meldingen opvolgen, levert geen van de technologieën veel op. Dan is de vraag eerder welke dienst bij u past dan welke tool.

Let ook op de kosten van data. Veel SIEM-oplossingen rekenen naar de hoeveelheid logs die u inleest of bewaart. Alles inlezen is duur en levert vooral ruis op. Kies per bron bewust: welke vraag beantwoordt deze log, en hoe lang heeft u hem nodig?

Denk ten slotte aan de uitweg. Wie is eigenaar van de logs en de detectieregels als u van leverancier wisselt? Dat is bij de aanschaf makkelijker te regelen dan erna.

Veelgemaakte fouten bij een SIEM

De meeste teleurstellingen met een SIEM komen niet uit de techniek. Ze komen uit de verwachtingen.

  • Alles aansluiten, niets afstemmen. Duizenden meldingen per week en niemand die ze filtert. Na een maand kijkt er niemand meer.
  • Geen eigenaar. De tool is ingericht door een projectteam dat daarna verdween. Regels worden niet bijgewerkt als de omgeving verandert.
  • Bronnen vergeten. De firewall is aangesloten, de cloudomgeving niet. Juist daar speelt bij veel organisaties het meeste.
  • Nooit getest. Niemand weet of een regel afgaat totdat het nodig is. Test af en toe of een bekende situatie, zoals een aanmelding vanuit een vreemd land, ook echt een melding geeft.

Wie deze vier voorkomt, haalt uit een bescheiden opzet meer dan uit een groot platform dat niemand bijhoudt. Reacties op meldingen automatiseren kan daarna, met SOAR en playbooks.

Veelgestelde vragen over SIEM

Wat betekent SIEM?

SIEM staat voor security information and event management. Het combineert het verzamelen en bewaren van logs met het direct analyseren van gebeurtenissen. In gewone taal: alle logs op een plek, met regels die verdachte patronen herkennen.

Heeft een MKB-organisatie een SIEM nodig?

Niet altijd. Werkt u vooral in Microsoft 365 en heeft u goede endpointbeveiliging, dan dekt dat al veel af. Een SIEM wordt interessant als u veel verschillende bronnen heeft, lang moet kunnen terugkijken of als klanten en wetgeving om aantoonbare monitoring vragen.

Wat is het verschil tussen MDR en een SOC?

Een SOC (security operations center) is het team en de werkplek die de beveiliging bewaken. MDR is een dienstvorm waarbij een aanbieder detectie en reactie voor u uitvoert, meestal vanuit een eigen SOC. MDR legt daarbij de nadruk op ingrijpen, naast waarschuwen.

Vervangt XDR een SIEM?

Soms. Is uw omgeving overzichtelijk en komt het grootste deel van een leverancier, dan kan XDR voldoende zijn. Heeft u veel losse systemen of strenge eisen aan bewaartermijnen, dan blijft een SIEM nuttig, vaak met XDR als belangrijke bron.

Hoe lang moet ik logs bewaren?

Er bestaat geen termijn die voor iedereen geldt. Kijk naar wat wetgeving, normen en contracten vragen, en naar hoe lang een aanvaller onopgemerkt kan blijven. Leg de keuze per bron vast in uw beleid, dan kunt u hem bij een audit uitleggen.

Detectie begint bij de vraag wie kijkt

Een SIEM, XDR of MDR is pas waardevol als vaststaat welke signalen u wilt zien en wie erop handelt. Wie dat eerst regelt, kiest daarna een tool die past in plaats van een tool die indruk maakt.

Het bredere overzicht staat bij beveiligingstechniek en hardening. Wilt u weten waar uw organisatie staat, kijk dan naar het Security Assessment.

Plan een vrijblijvend gesprek

← Terug naar kennisbank

Meer weten of verder verdiepen?

Dit artikel is geschreven door René van der Horst, oprichter van Qensora en specialist in cybersecurity, compliance en IT met meer dan 30 jaar ervaring. Gedurende zijn carrière heeft René organisaties ondersteund bij uiteenlopende vraagstukken rondom informatiebeveiliging, risicomanagement, cloudomgevingen en digitale transformatie. Zijn kracht ligt in het verbinden van techniek, mens en bedrijfsvoering. Waar technische specialisten zich vaak richten op systemen en bestuurders vooral kijken naar risico\'s en continuïteit, weet René deze werelden samen te brengen. Zo ontstaan oplossingen die niet alleen technisch sterk zijn, maar ook aansluiten op de doelstellingen van de organisatie. In de praktijk betekent dit dat organisaties kunnen rekenen op een sparringpartner die complexe vraagstukken begrijpelijk maakt en tegelijkertijd zorgt voor concrete resultaten.

Neem contact op